2. ikasgaia (10 guztira) · 13 min irakurtzeko · Berrikuspen-data: 26/10/2026
Kognizioa eta hesi digitalak: funtzioak, profilak eta arau-mapa
Ikasgai ireki bat irakurtzen ari zara. Matrikulatu testak eta ariketak egiteko, zure aurrerapena gordetzeko eta ziurtagiria lortzeko.
Matrikulatu · 6. maila (119 €)Ereduak aplikatu edo testuak egokitu aurretik, komeni da ulertzea zer egiten duen pertsona batek interfaze bat erabiltzen duenean eta non trabatzen den. Ikasgai honek proposatzen du irisgarritasun kognitiboari funtzioen arabera begiratzea (arreta, memoria, hizkuntza, kalkulua…), eta ez diagnostikoen arabera; erabiltzaileen profil ohikoenak errepasatzen ditu eta arau-mapa marrazten du: WCAG 2.2ko zer irizpidek babesten duten funtzio bakoitza, zein geratzen diren AAA mailan, zer gehitzen duen EN 301 549 (PDF, leiho berri batean irekitzen da) arauak eta zer dioen Espainiako legeriak 6/2022 Legetik aurrera. 1. mailan modu orokorrean ezagutu zenituen pertsona horiek; hemen, ikastaroko gainerako ikasgaiek oinarritzat duten oinarri teknikoa eraikiko dugu.
Funtzioetan pentsatzea, ez diagnostikoetan
Diagnostiko bera duten bi pertsonak behar oso desberdinak izan ditzakete, eta diagnostiko desberdinak dituzten pertsonek hesi berarekin egin dezakete topo. Horregatik, W3Cren COGA taldeak eta diseinuko ikerketak funtzio kognitiboekin lan egiten dute: interfaze batek lan-memoria asko eskatzen badu, aldi berean baztertzen ditu garuneko kalte hartua duen pertsona bat, AGNH duen beste bat eta izapidea lehen aldiz egiten ari den erabiltzaile adineko bat. Web bat, aplikazio bat edo dokumentu bat erabiltzean gehien esku hartzen duten funtzioak hauek dira:
- Arreta: zeregin batean fokua mantentzea, estimuluak iragaztea eta etenaldi baten ondoren zereginari berriro heltzea.
- Lan-memoria: datuak segundo edo minutu batzuetan gogoan izatea (kode bat, aurreko urratsean aukeratutakoa, zer bilatzen ari zen).
- Epe luzeko memoria: pasahitzak, nabigazio-bideak edo iaz izapidea nola egin zen gogoratzea.
- Funtzio exekutiboa: planifikatzea, urratsak ordenatzea, aukeren artean erabakitzea, errore bat antzematea eta zuzentzea.
- Hizkuntza eta irakurketa: hitzak deszifratzea, esaldiak eta hiztegia ulertzea, testuak jakintzat ematen duena ondorioztatzea.
- Kalkulua eta zenbakiak: zifrak, datak, ehunekoak, zenbatekoak eta epeak interpretatzea.
- Prozesatzeko abiadura: irakurtzeko, ulertzeko eta erantzuteko behar den denbora.
- Pertzepzioa eta orientazioa: non dagoen jakitea, kontrol bat zer den ezagutzea eta hura erabiltzean zer gertatuko den aurreikustea.
Pantaila bakoitzak funtzio horietako kopuru bat «kobratzen» du. Diseinu on batek faktura murrizten du: gogoratzeko eskatu beharrean erakutsi egiten du, kalkulatzeko eskatu beharrean kalkulatu egiten du, jakintzat eman beharrean azaldu egiten du eta presa sartu beharrean denbora uzten du.
Infografia · Funtsezko kontzeptuak
Interfaze batek probatzen dituen zortzi funtzio kognitibo
Pantaila bakoitzak zerbait eskatzen dio bakoitzari; diseinu onak karga hori murrizten du
- ArretaFokua mantentzea eta zereginari berriro heltzea. Etenaldiek eta animazioek oztopatzen dute
- Lan-memoriaDatuak minutu batzuetan gogoan izatea. Kopiatu beharreko kodeek oztopatzen dute
- Epe luzeko memoriaPasahitzak eta bideak gogoratzea. Birdiseinuek eta gako konplexuek oztopatzen dute
- Funtzio exekutiboaPlanifikatzea, erabakitzea eta zuzentzea. Prozesu luzeek eta errore lausoek oztopatzen dute
- Hizkuntza eta irakurketaHitzak eta esaldiak ulertzea. Jergak, siglek eta esaldi luzeek oztopatzen dute
- Kalkulua eta zenbakiakZifrak eta epeak interpretatzea. Egun baliodunek eta ehunekoek oztopatzen dute
- AbiaduraIrakurtzeko eta erantzuteko denbora. Denbora-mugek oztopatzen dute
- OrientazioaNon zauden jakitea. Menu sakonek eta ustekabeko aldaketek oztopatzen dute
Irakurri infografia testu gisa
Zortzi txartel, bat funtzio kognitibo bakoitzeko, bakoitza bere ohiko hesi digitalarekin. Arreta: fokua mantentzea eta zereginari berriro heltzea; etenaldiek eta animazioek oztopatzen dute. Lan-memoria: datuak minutu batzuetan gogoan izatea; kopiatu beharreko kodeek eta ahazten diren urratsek oztopatzen dute. Epe luzeko memoria: pasahitzak eta bideak gogoratzea; birdiseinuek eta gako konplexuek oztopatzen dute. Funtzio exekutiboa: planifikatzea, erabakitzea eta zuzentzea; prozesu luzeek eta argiak ez diren erroreek oztopatzen dute. Hizkuntza eta irakurketa: hitzak eta esaldiak ulertzea; jergak, siglek eta esaldi luzeek oztopatzen dute. Kalkulua eta zenbakiak: zifrak eta epeak interpretatzea; egun baliodunek eta ehunekoek oztopatzen dute. Prozesatzeko abiadura: irakurtzeko eta erantzuteko denbora; denbora-mugek oztopatzen dute. Orientazioa: non zauden eta kontrol bakoitzak zer egiten duen jakitea; menu sakonek eta ustekabeko aldaketek oztopatzen dute.
Erabiltzaileen profilak
Oinarri horrekin, profilak gutxi-asko kaltetutako funtzioen konbinazio gisa ulertzen dira. Taula orientaziozkoa da: pertsona bakoitza desberdina da, eta askok hainbat egoera konbinatzen dituzte.
| Profila | Funtzio inplikatuenak | Ohiko hesi digitalak |
|---|---|---|
| Desgaitasun intelektuala | Hizkuntza, funtzio exekutiboa, kalkulua, memoria | Testu administratiboak, prozesu luzeak, kontzeptu abstraktuak, zifrak eta epeak |
| AGNH | Arreta, funtzio exekutiboa, lan-memoria | Distrazioak, formulario luzeak, denbora-mugak, etenaldiak |
| Dislexia | Irakurketa, prozesatzeko abiadura | Testu-bloke trinkoak, testu justifikatua, kodeak transkribatzea, bilatzaileetan eskatutako ortografia |
| Diskalkulia | Kalkulua eta zenbakiak | Kalkulatu beharreko epeak, ehunekoak, tarifa-taulak, zenbatekoak alderatzea |
| Autismoa (pertsonaren arabera) | Orientazioa, prozesamendu sentsoriala, hizkera literala | Metaforak eta ironia, ustekabeko diseinu-aldaketak, estimulu bisualak edo soinuzkoak, jarraibide anbiguoak |
| Afasia eta garuneko kalte hartua | Hizkuntza, memoria, abiadura | Hiztegi konplexua, idatzizko jarraibideak bakarrik, iraungitzen diren saioak |
| Narriadura kognitiboa eta dementziak | Memoria, orientazioa, funtzio exekutiboa | Birdiseinu maiztuak, pasahitzak, menu sakonak, ikusten ez diren urratsak |
| Aldi baterako egoerak | Guztiak, neurri txikiagoan | Estresa, nekea, medikazioa, mina, esperientzia digital txikia, jatorrizkoa ez den hizkuntza |
Beste desgaitasun batzuekin gainjartzeak daude. Keinu-hizkuntza erabiltzen duten pertsona gor askorentzat, gaztelania idatzia bigarren hizkuntza da, eta hizkera argiak azpitituluek adina laguntzen die. Pantaila-irakurgailuarekin nabigatzen duen pertsona itsu bat lan-memoriaren mende dago neurri handi batean, ezin baitio orriaren multzoari «begirada bat bota». Eta zahartzeak, pixkanaka, hainbat funtziotako galerak batzen ditu aldi berean.
Funtsezko puntua
Irisgarritasun kognitiboak ez du «erabiltzaile tipikorik». Funtzioetarako diseinatzeak (memoria gutxiago, arreta iraunkor gutxiago, irakurketa konplexu gutxiago eta kalkulu gutxiago eskatzeak) profil guztiak babesten ditu aldi berean, baita egun txar batean dagoen edozein pertsona ere.
Zer eskatzen duten WCAG 2.2k A eta AA mailetan
WCAGek ez dute jarraibide «kognitiborik», baina A eta AA mailako irizpide askok funtzio kognitiboak babesten dituzte, izenburuan hala esan ez arren. Ikuspegi honekin beti berrikusi behar dituzunak dira:
| Funtzioa | Babesten duten A eta AA irizpideak |
|---|---|
| Arreta | 1.4.2 Audioaren kontrola; 2.2.2 Pausatu, gelditu, ezkutatu; 3.2.1 Fokua jasotzean; 3.2.2 Datuak sartzean |
| Memoria | 1.3.5 Sarreraren helburua identifikatzea (automatikoki betetzea); 3.3.7 Sarrera erredundantea; 3.3.8 Autentifikazio irisgarria (gutxienekoa) |
| Funtzio exekutiboa | 3.3.1 Erroreak identifikatzea; 3.3.3 Erroreak zuzentzeko iradokizunak; 3.3.4 Erroreak saihestea (legezkoak, finantzarioak, datuak) |
| Hizkuntza | 2.4.4 Esteken helburua (testuinguruan); 2.4.6 Izenburuak eta etiketak; 3.3.2 Etiketak edo argibideak; 3.1.1 Orriaren hizkuntza |
| Abiadura | 2.2.1 Denbora doigarria |
| Orientazioa | 2.4.2 Orriaren izenburua; 2.4.5 Bide anitz; 3.2.3 Nabigazio koherentea; 3.2.4 Identifikazio koherentea; 3.2.6 Laguntza koherentea |
AAA mailan geratzen dena
Gehien laguntzen duenaren zati garrantzitsu bat AAA mailan dago: 3.1.3 Ohiz kanpoko hitzak, 3.1.4 Laburdurak, 3.1.5 Irakurketa-maila, 3.1.6 Ahoskera, 2.2.3 Denbora-mugarik ez, 2.2.4 Etenaldiak, 2.2.5 Berriro autentifikatzea, 2.2.6 Denbora-mugak, 2.4.8 Kokapena, 3.2.5 Eskaera bidezko aldaketak, 3.3.5 Laguntza, 3.3.6 Erroreak saihestea (guztiak), 3.3.9 Autentifikazio irisgarria (hobetua), 1.3.6 Helburua identifikatzea eta 2.3.3 Elkarreraginek eragindako animazioa. W3Ck ez du gomendatzen AAA maila webgune osoei eskatzea politika orokor gisa, eduki batzuek ezin dutelako bete, baina ezerk ez du eragozten AAA irizpideak prozesu jakinetarako aukeratzea (gehien erabiltzen diren izapideak, adinekoei zuzendutako zerbitzu bat) eta baldintza-agiri batean edo barne-politika batean sartzea. Batzuk oso merkeak dira: jarduerarik gabeko zenbat denborak eragiten duen datuen galera abisatzea (2.2.6) edo siglak lehen aldian <abbr> bidez zabaltzea (3.1.4).
EN 301 549 eta Espainiako legeria
EN 301 549 v3.2.1 arauak (1112/2018 (PDF, leiho berri batean irekitzen da) EDk eskatzen duen araua eta 11/2023 Legerako ohiko erreferentzia teknikoa) AA mailako WCAG 2.1 txertatzen ditu bere 9. kapituluan. Horrek ondorio praktiko bat du: WCAG 2.2k gehitu zituen irizpideak, horien artean 3.2.6, 3.3.7 eta 3.3.8, guztiak COGAtik sortuak, W3Cren egungo erreferentzia teknikoa dira, eta Europako arauaren bertsio berria (v4.1.1, 2026ko irailean argitaratua eta EBAOn aipatzeko zain) WCAG 2.2rekin lerrokatzen da, baina gaur egun ezin dira v3.2.1en bidez eskatu. Komeni da dagoeneko aplikatzea eta, txosten batean, hala adieraztea.
EN 301 549 arauak, gainera, 4. kapituluko prestazio funtzionalen adierazpenak gehitzen ditu. 4.2.10 prestazioa gaitasun kognitibo, linguistiko edo ikasteko gaitasun mugatuekin erabiltzeari buruzkoa da, eta eskatzen du teknologiak hura sinpleagoa eta erabiltzeko errazagoa egiten duten funtzioak eskaintzea. Ez da bai/ez motako betetze-irizpide bat, baina kontratazio batean soluzioak baloratzeko eta hobekuntzak justifikatzeko balio du, betekizun tekniko batek ere arazoa hartzen ez duenean.
Espainian, 6/2022 Legeak Desgaitasuna duten pertsonen eskubideei buruzko Lege Orokorraren testu bategina (1/2013 LED) aldatu zuen, berariaz aitortzeko irisgarritasun unibertsalak irisgarritasun kognitiboa hartzen duela barnean, eta hori irakurketa errazaren, komunikazio-sistema alternatibo eta areagotzaileen, piktogramen eta beste giza baliabide eta baliabide teknologiko batzuen bidez gauzatzen dela; eta Gobernuari agindu zion erregelamendu bidez garatzeko. Esparru pribatuan, (EB) 2019/882 (PDF, leiho berri batean irekitzen da) Zuzentarauak, 11/2023 Legeak transposatuak, eskatzen du produktu eta zerbitzuei buruzko informazioa modu ulergarrian aurkeztea. Irizpideak WCAG 2.2 gomendioan kontsulta ditzakezu, eta Europako araua EN 301 549 v3.2.1 arauaren testuan.
Ohiko akatsa
Webgune bat kognitiboki irisgarria dela ondorioztatzea AA auditoria bat gainditzen duelako. Atari batek eska daitezkeen irizpide guztiak bete ditzake, eta, hala ere, bere izapideak unibertsitate-mailako irakurketa-mailarekin idatzi, laguntza lau mailako menu batean ezkutatu eta epeak egun baliodunetan kalkulatzera behartu. AA maila legezko zorua da, ez ulermenaren helmuga.
Probatu zuk zeuk
Aukeratu ezagutzen duzun izapide bat (osasun-zentroan hitzordua eskatzea, garraio-abonamendua berritzea) eta idatzi, urrats bakoitzerako, zer funtzio eskatzen dituen: aurreko urrats bateko zerbait gogoratu behar da? Data edo zenbateko bat kalkulatu? Paragrafo luze bat irakurri? Denbora-mugarik ba al dago? Markatu hiru funtzio edo gehiago eskatzen dituzten urratsak: horiek dira hobetzeko zure lehen lehentasunak.
Laburpena
- Aztertu irisgarritasun kognitiboa funtzioen arabera (arreta, memoria, funtzio exekutiboa, hizkuntza, kalkulua, abiadura, orientazioa), ez diagnostikoen arabera.
- Profilek kaltetutako funtzioak konbinatzen dituzte, eta beste desgaitasun batzuekin eta estresa edo nekea bezalako aldi baterako egoerekin gainjartzen dira.
- A eta AA mailako irizpide askok funtzio kognitiboak babesten dituzte; erabilgarrienaren zati handi bat AAA mailan dago, eta prozesu jakinetan eska daiteke.
- EN 301 549 v3.2.1 arauak WCAG 2.1 AA mailara bidaltzen du: WCAG 2.2ko irizpide berriak egungo jardunbide egokia dira, eta 4.2.10 prestazio funtzionalak hobekuntza kognitiboak babesten ditu.
- 6/2022 Legeak irisgarritasun kognitiboa sartu zuen 1/2013 LEDan, irakurketa erraza eta piktogramak hura gauzatzeko bitarteko gisa.
Ikastaro honetako 3 ikasgai irakurri dituzu: ez itzazu galdu
Sortu zure kontua, gorde irakurri duzuna eta jarraitu ikastaroarekin, osorik:
- Ikasgai honetako testa (3 galdera), ikasitakoa egiaztatzeko
- Benetako orriekin egindako ariketa praktikoak
- Zure aurrerapena gordeta: utzi zenuen lekutik jarraituko duzu, edozein gailutatik
- Ikastaroaren egiaztagiria, orduekin, eta 6. mailako ziurtagiria azterketa gainditzen duzunean
Zure Google kontuarekin edo zure posta elektronikoarekin bakarrik sartzen zara. Ez duzu pasahitzik behar.
Matrikulatu · 6. maila (119 €)