Por que é mala idea xustificar un texto na web?

Aínda que o texto dixital xa leva un tempo connosco, os nosos hábitos sobre a aparencia que debe ter o texto aínda proceden dos medios impresos.

O mito de que xustificar o texto é o 'correcto' vén do estándar da lectura en papel, pero ese estándar non ten por que cumprirse na web.
Paga a pena lembralo, xa que creo que é crucial comprender de onde vén o mito da xustificación universal do texto completo, que dificulta moito a lectura tanto en sitios web pequenos como en grandes portais de noticias.

Ademais, é importante salientar que as WCAG xa recollen este feito e obrigan a que o texto non estea xustificado no criterio 'Presentación visual (AAA)'. Aínda que sexa un criterio de nivel avanzado 'AAA', recomendamos telo en conta en calquera proxecto.

Veremos os distintos tipos de aliñamento, as súas vantaxes e inconvenientes, e remataremos explicando por que o texto xustificado na web é unha mala idea

Aliñamento ou xustificación do texto

A columna dun texto pode aliñarse de catro maneiras:

1. Á esquerda
2. Centrado
3. Á dereita
4. Igualando ambas as marxes (xustificación completa)

Aliñamento á marxe esquerda

O aliñamento á esquerda é o que se usa sempre por defecto nos idiomas que se len de esquerda a dereita. É o máis doado de aplicar en ambos os casos, tanto na escritura a man (antes da chegada dos ordenadores) como na escritura en ordenador. 
Consiste en escribir as palabras desde o lado esquerdo da columna, mantendo o mesmo espazo entre elas, ata o lado dereito. As palabras que non caben na liña pasan enteiras á liña seguinte, onde se repite o proceso desde o principio. Paga a pena saber que este proceso é moi efectivo hoxe en día, xa que usamos moitos dispositivos dixitais; mesmo os lectores de libros electrónicos con pouca potencia informática o usan constantemente.
Tede en conta o matiz do parágrafo anterior: 'Débese manter o mesmo espazo entre as palabras'. Isto é moi importante e será útil máis adiante no artigo.

Centrado

O texto centrado úsase raramente. Debido ás liñas desiguais, o texto aliñado ao centro non debe superar as 2-3 liñas. Ao ler un parágrafo máis longo é doado perderse, porque os ollos teñen que esforzarse para atopar a liña seguinte, xa que non hai un punto de ancoraxe común. Cando é unha opción este formato? O formato centrado é útil para artigos que precisan chamar a atención ou para pezas gráficas sinxelas con pouco texto. 
Un exemplo interesante son as tarxetas de visita en vertical nas que todos os datos están aliñados ao centro. As imaxes nas redes sociais tamén poden levar unha sinatura ou unha chamada á acción centrada. Porén, convén lembrar que ese texto non debe colocarse xunto a outros obxectos importantes, xa que desviará a atención do usuario cara ao texto centrado. No formato centrado, a moderación é importante: canto menos texto se use, mellor será o efecto.

Aliñamento á marxe dereita

É o equivalente ao aliñamento á esquerda nos idiomas que se len de dereita a esquerda, como o árabe ou o hebreo. Nas linguas que se len de esquerda a dereita, a composición 'á marxe dereita' úsase moi pouco. Emprégase máis a miúdo como complemento do texto principal ou nalgunhas táboas nas que a columna esquerda adoita levar títulos e a dereita, a información correspondente a ese título. Por exemplo, se falamos dos diferentes tipos de froita e dos seus compoñentes, os tipos de froita irían á esquerda (título) e os compoñentes explicados á dereita.

Xustificación completa

A xustificación completa é unha idea aparentemente xenial. Por que pensar en a que lado aliñar o texto, cando se pode aliñar todo cun só clic?
Só hai un pequeno problema: se forzamos marxes uniformes para o texto, algo ten que estirarse. 
Neste caso, o que se estira é o espazado, que é fundamental para a lexibilidade das letras do texto. Normalmente, os programas de edición como Word  poden afrontar este reto bastante ben (na súa versión inglesa; en español e galego funciona bastante peor), introducindo diversas técnicas para optimizar o espazado entre palabras, como:

• Dicionarios avanzados con control total e tratamento das palabras (se os ocos son demasiado variables e se perciben a primeira vista, pódese aplicar unha separación silábica máis agresiva).
• Algoritmos que axustan parágrafos enteiros en lugar de cada liña de maneira individual (os lectores de libros electrónicos non teñen potencia informática suficiente para que este proceso sexa invisible para o usuario e, ademais, causaría atrasos considerables ao escribir en portátiles).
• Posibilidade de reducir ou aumentar lixeiramente (2-3 %) o espazado entre letras (imperceptible para o lector) para obter un espazado entre palabras máis uniforme e satisfactorio. Os navegadores de internet, os lectores de libros electrónicos e os dispositivos IoT (pantallas de coches, lavadoras, neveiras, reloxos intelixentes e outros dispositivos portátiles) non poden facelo. Quizais o aprendan algún día e os editores de texto como Microsoft Word e Google Docs incorporen as funcións avanzadas de composición propias das aplicacións de autoedición. Desafortunadamente, isto non pasará nun futuro próximo. 

Mencionei deliberadamente os procesadores de texto porque non están libres deste problema. Se escribes unha carta de presentación ou un traballo de fin de máster sen ningún software especial de composición e xustificas o texto a ambas as marxes, fáloo menos lexible. Unha solución moito mellor é usar unha composición aliñada á esquerda.

O proceso de lectura

Se o que queremos é transmitir información, por que facemos o proceso máis difícil?
Un espazado excesivo entre letras ou palabras altera o ritmo. Como os intervalos son variables e imprevisibles, os ollos teñen que facer un esforzo maior para ler o texto. Como resultado, comprender o contido é máis difícil e leva máis tempo.

Ter ambas as marxes uniformes non é importante para a lexibilidade dos textos. Ademais, a marxe dereita apenas intervén no proceso de lectura: ao chegar a ela pasamos á liña seguinte. 
O punto de descanso é importante, e é bo se resulta previsible para os ollos. Por iso non é unha boa idea aliñar un texto longo ao centro ou xustificalo. É importante que o lugar onde enfocamos a atención sexa previsible para os ollos. 
Se non te afás aos libros electrónicos e non sabes exactamente por que, proba a cambiar o formato a texto aliñado á esquerda, aumentando a altura de liña e o tamaño da letra; os teus ollos agradecerancho.

Texto lexible en internet: como conseguilo?

Hai varios métodos para dar formato ao texto en internet, moitos deles inspirados nas prácticas da imprenta. Porén, non fai falta ser tipógrafo profesional para facilitar a lectura: abondan unhas cantas regras sinxelas:

1. Letras grandes e altura de liña claramente lexible.

O texto de 12 píxeles quedou atrás. Da resolución por defecto de 1024 × 768 píxeles pasamos a 1920 × 1080 e, grazas ás tecnoloxías móbiles, chegamos a unha densidade de pantalla de 400 puntos por polgada, superior aos estándares das publicacións impresas.
Na actualidade considérase que o mínimo absoluto para o texto base dos sitios web é de 16 píxeles, aínda que en moitos casos non paga a pena baixar dos 18 píxeles.

Ler un texto nunha pantalla adoita ser menos cómodo que facelo en papel. É útil darlles aos lectores espazo suficiente entre as liñas para facilitar a lectura.
Ao mesmo tempo, lembra que un texto tan grande pode non verse moi ben nos dispositivos móbiles. Paga a pena desenvolver un estilo propio e comprobar na práctica a lexibilidade do texto.

2. Marxes entre parágrafos.

As separacións entre parágrafos que se usan na imprenta non funcionan en internet. É mellor deixar entre os parágrafos un espazo de polo menos unha liña de altura. Isto, combinado cun tamaño de texto e unha altura de liña óptimos, mellorará a lexibilidade xeral e permitirá ao público comprender mellor en que parte do artigo se atopa.

3. Texto aliñado á esquerda.

A xustificación completa do texto poden conseguila os profesionais da autoedición que teñen ao seu alcance complexos programas de composición, anos de experiencia e os coñecementos necesarios. Se creas un texto dixital que se amosa en internet ou usas editores de texto, utiliza a composición 'aliñada á esquerda'.
Así evitarás espazos desiguais entre as palabras e situacións estrañas en columnas estreitas con palabras espalladas polas marxes, e o texto será automaticamente previsible para os ollos, independentemente do número de palabras de cada liña.
Lembra que a marxe dereita do texto non é importante para a lexibilidade: a vista compórtase igual, sexa uniforme ou non.

4. Largura de liña.

Unha liña do texto principal debe conter de 9 a 11 palabras. Esta cantidade permite unha lectura fluída sen que o ollo teña que moverse dun lado a outro da pantalla.
Lembra que estas prácticas se aplican a columnas e bloques de texto. Isto non significa que o sitio web non poida ter elementos a pantalla completa. Simplemente, o texto principal debe ter unha largura limitada. 

5. Destacados no texto.

Pode que contes cun grupo moi singular de lectores que len con entusiasmo os textos de principio a fin, pero por desgraza as estatísticas son duras e indican unha cousa: non lemos os textos das páxinas web, senón que os ollamos por riba. Se queres transmitir unha idea clave nun parágrafo ou nunha sección de varios parágrafos, destaca o fragmento clave do texto. Así os lectores terán a oportunidade de 'captar' a parte importante lendo unha frase en negra mentres percorren o contido dunha páxina.
Con todo, lembra que pór en negra máis do 50 % do texto xa non destaca nada. Se precisas destacar unha parte tan grande, pensa se o 50 % restante é realmente necesario. É boa idea guiar os lectores cara ao contido importante, pero non fai falta abusar das negras.
É moi importante incluír títulos axeitados nos parágrafos. Pode ser un saúdo ou un resumo do contido que segue. Tamén é habitual escribir os títulos en forma de pregunta, para que se poidan atopar facilmente temas interesantes mentres se navega polo sitio web.

6. Contraste.

En lugar de texto negro sobre fondo branco, pensa en texto gris escuro sobre fondo gris claro. O papel, en comparación coas pantallas LCD, non brilla, é dicir, ten un contraste menor (máis 'natural' para nós). Experimenta con distintos niveis de gris: inicialmente podes escoller un 90 % de gris para o texto e un 5 % de gris para o fondo. Os distintos valores poden dar un efecto mellor ou peor segundo a disposición da páxina e os tipos de letra escollidos. 
Desafortunadamente, pouca xente se preocupa por calibrar correctamente a pantalla, e a configuración por defecto do teléfono deixa moito que desexar no que respecta á protección dos ollos, xa que adoita usar cores brillantes. Podes reducir este efecto diminuíndo o contraste xeral do texto da túa páxina.

7. Viñetas.

Se podes escribir algo en forma de lista con viñetas, faino. A diferenza dun texto longo, os puntos son finitos e adoitan conter moita información valiosa nun espazo reducido. É moi probable que co contido da lista animes os teus lectores a ler o resto do texto.

Resumo

Vivimos nun constante ruído informativo (é moi doado atopar información en internet, pero non todas as fontes son fiables). Usamos diversas técnicas que nos permiten seleccionar a información relevante entre os centos de mensaxes que nos chegan cada día. Buscamos información contrastada en diferentes páxinas web. A competencia é feroz.
É boa idea preparar o texto para que sexa lexible. Podes pensar que é unha esaxeración, pero para un lector potencial é un desafío chegar por si mesmo a certa información. Ten que coller o teléfono, escribir a consulta no buscador, desprazar o dedo pola pantalla, ler, procesar, pensar... É moito traballo, tendo en conta que todo o mundo fai moitas cousas parecidas ao longo do día.
A liña entre “Si, atopei o que buscaba, vou velo axiña” e “é imposible lelo, buscarei noutro sitio” é moi fina.

Ceferino Salazar Lopez