Introdución á accesibilidade web

Que é a accesibilidade web?

Todos o sufrimos algunha vez: o aburrimento de esperar por unha páxina web lenta, a dor de cabeza que provoca unha fonte mal deseñada ou a desesperación de tentar navegar por unha páxina que non está adaptada aos teléfonos móbiles. Mentres que para nós estes problemas adoitan ser un pequeno inconveniente, para as persoas con discapacidade poden impedir por completo o uso de Internet.

A accesibilidade web é a necesidade de que os sitios web empreguen ferramentas e tecnoloxías desenvolvidas para axudar a unha persoa con discapacidade a percibir, comprender, navegar e interactuar coa páxina. Aplicar a accesibilidade pode parecer intimidante para quen está a empezar a familiarizarse con ela, pero é un elemento vital da experiencia de usuario. A accesibilidade debería incluírse durante o desenvolvemento web e o proceso de deseño, en lugar de tentar adaptalo todo á última hora.

Por que é tan importante a accesibilidade web?

Segundo un informe mundial sobre a discapacidade elaborado pola Organización Mundial da Saúde (OMS) en 2011, o 15 % da poboación mundial ten algún tipo de discapacidade. Isto inclúe discapacidades físicas, cognitivas e neurolóxicas. A taxa de discapacidade irá en aumento debido ao envellecemento da poboación e ao incremento das doenzas crónicas.

As persoas con discapacidade deberían poder gozar do mesmo acceso á información ca o resto. Por sorte, existen tecnoloxías que permiten reducir ou eliminar as barreiras que dificultan o seu acceso ao mundo dixital. A dispoñibilidade destas ferramentas permite asegurar que todo o mundo, independentemente da idade ou das capacidades físicas e mentais, poida usar Internet e ter unha boa experiencia de navegación.

Ademais de facer de Internet un lugar máis inclusivo para todo o mundo, unha boa estratexia de accesibilidade tamén ten beneficios para os negocios. A accesibilidade é un compoñente do deseño e do desenvolvemento que inflúe en case todos os elementos da creación dunha páxina web. Solápase co deseño web para móbiles, a independencia do dispositivo, a interacción multimodal, a usabilidade, a optimización para buscadores (SEO) e moito máis. Os sitios web accesibles poden obter resultados moito mellores, reducir os custos de mantemento, ampliar o seu público e demostrar a responsabilidade social corporativa (RSC). Polo tanto, ter un sitio web ben deseñado e accesible non só permite que a túa páxina estea dispoñible para as persoas con discapacidade, senón que tamén pode mellorar significativamente a experiencia de usuario para todo o mundo.

Estándares de accesibilidade

As Pautas de Accesibilidade para o Contido Web (Web Content Accessibility Guidelines ou WCAG en inglés) foron desenvolvidas polo Consorcio World Wide Web (W3C) co propósito de establecer unha serie de regras xerais compartidas que regulasen os  criterios de accesibilidade do contido dixital para facer as páxinas web, os dispositivos, etcétera, accesibles para as persoas usuarias con discapacidade. O contido ao que se refiren as directrices WCAG é o contido web, é dicir, a información dunha páxina ou aplicación web, que inclúe:

• Información natural como textos, imaxes e sons.
• Código ou marcado que define a estrutura, a presentación, etcétera.

Hai dúas versións das WCAG en uso hoxe en día: as WCAG 2.0, publicadas en 2008 e convertidas en estándar ISO en 2012, e as WCAG 2.1, publicadas en 2018. Todos os requisitos («criterios de conformidade») da versión 2.0 están incluídos na 2.1, que engade algúns criterios adicionais. As pautas son retrocompatibles, o que significa que o contido que cumpre as WCAG 2.1 tamén cumpre as WCAG 2.0.

As WCAG son a base da maior parte da lexislación sobre accesibilidade en todo o mundo. Normas como o título III da Lei de estadounidenses con discapacidade (ADA) ou a Lei de accesibilidade para as persoas con discapacidade de Ontario (AODA), entre outras, adoptan as WCAG no nivel AA como estándar mínimo de conformidade. Algúns países inclúen referencias indirectas ás WCAG, como a norma europea EN 301 549 para a Directiva de accesibilidade web na Unión Europea, que non declara explicitamente a adopción das WCAG, pero inclúe todos os requisitos das súas directrices.

Os criterios de conformidade das WCAG clasifícanse en tres niveis:

• Nivel A. Abrangue os requisitos máis básicos de accesibilidade e é o grao mínimo que se debe cumprir. Non cumprir este nivel implica que o sitio web é completamente inaccesible.
• Nivel AA. Este nivel fai referencia a algunhas das barreiras de acceso máis habituais para as persoas con discapacidade. É o nivel de cumprimento máis alto que se esixe á maioría dos sitios web, xa que garante que as maiores barreiras de accesibilidade quedan eliminadas.
• Nivel AAA. É o nivel máis alto de accesibilidade das WCAG e é máis difícil de conseguir para a maioría das páxinas. Chegar a este nivel é desexable, pero non imprescindible.

Os 4 principios da accesibilidade

Os principios da accesibilidade web son os alicerces do contido que se produce para as páxinas e para calquera persoa que as queira utilizar. Estes principios coñécense polas súas siglas en inglés, POUR, un acrónimo que describe a accesibilidade funcional:

• Perceptible. A capacidade de percibir refírese a que a información e os elementos da interface de usuario deben presentarse de tal xeito que se poidan percibir polos sentidos e que non haxa nada indetectable ou invisible. Para a maioría das persoas, a percepción baséase principalmente na vista, pero para quen non pode ver, utilízanse o son e o tacto.
• Operable. Os elementos interactivos da interface, como controis, botóns, navegación e demais, deberían ser operables. Isto significa que a persoa usuaria debe ser capaz de utilizalos, primeiro identificándoos e despois, na maioría dos casos, facendo clic, tocando co dedo ou esvarando, todo isto de forma física. Para quen non poida facelo así, existen as ordes de voz ou outros dispositivos de apoio, como o «head wand», unha vara fixada á cabeza, ou os programas de seguimento ocular.
• Comprensible («Understandable»). Isto significa que a tecnoloxía debería ser clara e coherente na presentación e no formato, con patróns de uso e de deseño previsibles. As persoas usuarias non deberían ter problemas para entender o significado e o propósito da información presentada no contido, nin para identificar o fluxo de navegación e o funcionamento da interface.
• Robusto. A robustez é a capacidade do contido para funcionar axeitadamente nunha ampla variedade de tecnoloxías, incluídos os dispositivos de apoio.

Se falla calquera destes catro principios, polo tanto, o sitio web será inaccesible para as persoas usuarias con discapacidade.

Compoñentes da accesibilidade web

A accesibilidade web abrangue cada un dos elementos dunha páxina. Os diferentes compoñentes da páxina deberían estar interconectados e complementarse entre si para crear un sitio web funcional e dispoñible tamén para as persoas con discapacidade. Estes compoñentes inclúen:

• Contido. O contido comprende a información dunha páxina ou aplicación web, como textos, imaxes e sons, ou o código, as ordes ou o marcado que definen a estrutura, a presentación, etcétera, dun sitio web.
• Axentes de usuario. Son os navegadores web, tanto de ordenador como de móbil, os reprodutores multimedia, os «plug-ins», as tecnoloxías de apoio e outro tipo de software que actúa en nome da persoa usuaria.
• Ferramentas de autor. É o software co que se crean páxinas web, como editores de código, sistemas de xestión de contidos, blogs, etcétera.
• Ferramentas de avaliación. Axudan a revisar a eficacia dos teus atributos de accesibilidade e a facer un seguimento dos teus esforzos por mellorar.

Exemplos de accesibilidade web

Engadir texto alternativo ás imaxes: pódese facer engadindo unha descrición da foto no marcado ou no código (img alt='Logotipo de ADDAW'). Os lectores de pantalla e outras tecnoloxías de apoio usan o texto alternativo para ler en voz alta a información das imaxes ás persoas con discapacidade visual. O texto alternativo tamén beneficia as persoas que teñen as imaxes desactivadas, por exemplo por ter pouca largura de banda, e ademais é outro recurso para a optimización en buscadores. Un texto alternativo debe ser curto e descritivo.

Exemplo dun texto alternativo bo e doutro malo

• Malo: Unha foto de cachorros
• Bo: Tres cachorros de labrador sentados nunha cesta

Para as imaxes puramente decorativas, recoméndase utilizar un texto alternativo baleiro (img alt='').

Garantir o funcionamento co teclado: para as persoas con problemas de mobilidade, de motricidade fina ou mesmo con discapacidades temporais, como un dedo roto, utilizar un rato para navegar pode ser complicado. Polo tanto, teñen que poder utilizar unha páxina web por outros medios, como o teclado. Nos sitios web accesibles, todas as funcionalidades están dispoñibles a través do teclado. As persoas usuarias poden moverse polo contido ou utilizar tecnoloxías de apoio que imitan os patróns de navegación dun teclado.

Ofrecer transcricións do audio: para as persoas con problemas auditivos, os ficheiros de audio, como pistas de son, pódcasts ou mesmo os vídeos, son inaccesibles. Ofrecer unha transcrición do contido de audio permítelles consumir ese contido.

Como crear unha páxina web accesible

A accesibilidade baséase na colaboración dos compoñentes que acabamos de mencionar. Hai algunhas pautas básicas para asegurarte de que a interface e o desenvolvemento da túa páxina se crean con este enfoque.

Os seguintes principios, que describen solucións de accesibilidade, son desenvolvidos pola Iniciativa de Accesibilidade Web do W3C (WAI, polas súas siglas en inglés), que é o referente na materia, de acordo cos estándares das WCAG.

1. Texto alternativo. Utilízase para transmitir o contexto e o propósito do contido visual. Os textos alternativos transforman a información visual en texto dixital, que se pode presentar da forma que mellor se axuste ás necesidades de cada persoa. Algúns exemplos son a lectura do texto en voz alta, a ampliación do tamaño do texto ou a súa lectura nun dispositivo braille.
2. Ofrecer transcricións e subtítulos para o contido audiovisual. Aínda que os ficheiros multimedia proporcionan unha experiencia máis rica e variada na web, poden resultar limitantes para as persoas con deficiencias visuais ou auditivas. Ofrecer transcricións e subtítulos para este tipo de contido, como a gravación dunha entrevista de radio, ou engadir un intérprete de lingua de signos pode axudar a superar estas barreiras.
3. Presentación do contido. Debería aparecer en diferentes formatos e as persoas usuarias deberían poder cambiar dun tipo de presentación a outro. Algúns exemplos de presentación múltiple do contido son ofrecer opcións para que o contido se lea en voz alta, amosalo con combinacións de cores personalizables, usar contrastes de corrección de cor ou crear contido adaptado aos teléfonos móbiles.
4. Evitar o contido que desaparece rapidamente, ten un tempo limitado ou se reproduce automaticamente. A percepción e a comprensión do contido non son iguais para todo o mundo. Algunhas persoas necesitan máis tempo para ler instrucións, escribir ou completar unha tarefa nunha páxina web. O ideal sería axustar os elementos críticos dun sitio web para que o contido dinámico non se interrompa, se deteña, escintile ou se desprace só. As animacións ou imaxes con luces escintilantes tamén poden ser prexudiciais para as persoas fotosensibles, así que convén evitar este tipo de contido ou, se non é posible, amosar antes da súa reprodución un aviso sobre a súa natureza.
5. Navegación accesible. A navegación é un elemento esencial da experiencia de usuario, así que crear un sitio web con contido ben organizado pode darlles ás persoas con discapacidade unha oportunidade igualitaria de aproveitar a fondo o sitio segundo as súas necesidades. Un dos aspectos máis importantes da navegación accesible é comprender como interactúan as persoas usuarias coas estruturas da páxina web, como a estrutura xerárquica dos menús, as caixas de busca, a distribución, etcétera.
6. Facer o contido lexible e comprensible en todos os formatos nos que se presente. O nivel de comprensión do texto debería adaptarse ao público máis amplo posible, de xeito que resulte inclusivo para as persoas con dificultades de aprendizaxe ou limitacións cognitivas. Tamén son esenciais as medidas que axudan as persoas usuarias a evitar e corrixir erros. Isto pode ser de axuda para as persoas que non ven ou non oen o contido, ou que non son quen de recoñecer as relacións implícitas, as secuencias ou os sinais dos elementos web.
7. Ter contido que apareza e funcione de forma previsible. Asegurarse de que o contido da páxina web ten unha interface e uns patróns previsibles e coherentes pode axudar as persoas usuarias a aprender a navegar pola páxina rapidamente e, así, alcanzar os obxectivos que se propoñan.
8. Incluír unha declaración de accesibilidade.  Así demostras aos teus clientes e ás persoas interesadas no teu sitio o teu compromiso co esforzo que fas en accesibilidade web. Unha declaración de accesibilidade debería incluír as pautas e estándares que segue o teu sitio web, incluído o nivel de accesibilidade proposto, información de contacto por se as persoas visitantes atopan algún problema de accesibilidade na páxina e unha nota informativa sobre calquera excepción a estes estándares debida ás limitacións do sitio web. 

Preguntas máis frecuentes (FAQ)

Quen se beneficia da accesibilidade web?

Todos nos beneficiamos dela. Ademais de permitir que as persoas con discapacidade accedan á web, moitos estándares de accesibilidade web coinciden coas boas prácticas de SEO. Por exemplo, as directrices para webmasters de Google describen prácticas como incluír atributos de título e descricións alternativas, comprobar que o HTML é correcto e ofrecer un mapa do sitio ás persoas usuarias. Todas estas prácticas, e moitas máis, tamén son importantes para a accesibilidade web, que ademais mellora a experiencia de usuario e a garantía de calidade. A accesibilidade consiste en crear un sitio web que ofreza unha boa experiencia a todo o mundo, independentemente de como navegue por Internet. Cando aseguras unha boa experiencia para as persoas con discapacidade, podes ter a certeza de que a experiencia e a calidade xeral do teu sitio web mellorarán.

É a accesibilidade web un requisito legal?

Si. Moitos países teñen lexislación vixente sobre accesibilidade web, xa sexa con referencia ás WCAG ou con estándares baseados nelas.

Como sei se a miña páxina web cumpre a lexislación vixente?

A accesibilidade web réxese pola norma europea EN 301 549 para a Directiva de accesibilidade web na Unión Europea, que establece que o acceso igualitario á información e aos servizos debe estar garantido en todos os ámbitos dirixidos ao público (hoteis, colexios, restaurantes, ximnasios, tendas, librarías, consultas médicas, etcétera). En España, ademais, aplícase o Real decreto 1112/2018 e, en Galicia, a Lei 10/2014, do 3 de decembro, de accesibilidade de Galicia. As páxinas web considéranse lugares públicos e calquera barreira para acceder a elas é unha vulneración da lei. 

Pódenme denunciar se a miña páxina web non é accesible?

Si. Se o teu país ten directrices específicas sobre accesibilidade web, non ofrecer un sitio web accesible pode acabar nos tribunais. En 2020 houbo máis de 3.000 litixios nos EUA por incumprir a súa lei vixente, a ADA. Evita calquera acción legal contra a túa páxina implantando unha boa accesibilidade web canto antes. Se queres saber se a túa empresa debe ser accesible, visita o noso artigo dedicado a isto: 'Quen debe cumprir a normativa de accesibilidade'.

Iris García García