Cales son os diferentes tipos de dislexia?

A lectura é unha habilidade moi importante que os nenos e nenas necesitan para adaptarse ao contorno que os rodea. Porén, os nenos con dislexia teñen problemas para adquirir esta habilidade: por exemplo, teñen dificultades para identificar as partes dunha palabra, ás veces cambian a orde de certas letras ao escribir e cústalles máis ler un texto. Seguramente oíches falar da dislexia ou tiveches algún compañeiro de clase con este problema de aprendizaxe.

É importante salientar como afecta a accesibilidade web á dislexia; se queres saber máis sobre isto, non dubides en visitar o noso artigo dedicado a ese tema, 'Accesibilidade web e dislexia'.

A continuación, farei unha análise en profundidade da dislexia, explicando os tipos que hai e como axudar os nenos que teñen este problema.

Trataremos os seguintes puntos:

• Que é a dislexia?
• Que común é a dislexia?
• Tipos de dislexia
• Niveis de severidade
• Como identificar a dislexia
• Que facer se cres que un neno ten dislexia
• Como ensinar a un neno con dislexia

Que é a dislexia?

A dislexia é un problema específico da aprendizaxe de orixe neurobiolóxica, é dicir, é un problema que está no cerebro e que consiste en que este non comprende ben a información que recibe.

As persoas con dislexia teñen problemas para recoñecer palabras con precisión e/ou fluidez, así como para soletrealas. As dificultades para recoñecer as palabras adoitan estar relacionadas cun déficit fonolóxico (a persoa adoita ter problemas ao pronunciar as palabras e tende a cambiar a orde). Normalmente, o alumnado con dislexia ten problemas para entender o que le e tamén co vocabulario á hora de aprender palabras novas.

Noutras palabras, unha persoa con dislexia lerá máis amodo que outras persoas, xa que ten problemas para recoñecer as letras e os sons. Isto débese ao problema que ten no cerebro; non está relacionado coa intelixencia da persoa nin coa falta de ensino que recibise. Por outra banda, a dislexia NON é:

• Ver as letras ao revés
• Un problema de visión
• Algo que se supera coa idade
• Un atraso no desenvolvemento
• Preguiza ou falta de motivación

Que común é a dislexia?

A dislexia é bastante común, xa que a maioría das persoas oíron falar dela ou coñecen a alguén que a ten. Segundo a Clínica Cleveland, a dislexia afecta ao 7 % da poboación mundial, con independencia do seu sexo ou orixe.

Cantos tipos de dislexia hai?

Algúns expertos pensan que hai diferentes tipos de dislexia, mentres que outros consideran que todos os tipos forman un mesmo grupo, o que xera certo desacordo entre eles.

Os tipos de dislexia divídense en:

Dislexia fonolóxica

A maioría das persoas disléxicas teñen problemas para dividir as palabras en sons. Esta habilidade afecta á capacidade dos nenos para pronunciar as palabras que ven, así como para soletrear palabras usando sons.

Dislexia superficial

Neste tipo de dislexia, o alumnado adoita ter problemas coas palabras que se pronuncian de forma diferente a como se escriben. Este tipo de dislexia pode ser máis problemático cando a persoa disléxica intenta aprender idiomas como o inglés, onde moitísimas palabras se escriben dunha maneira e se pronuncian doutra. As persoas con este tipo de dislexia tamén teñen problemas para recoñecer as palabras a simple vista. Isto non significa que non vexan ben a palabra, senón que o seu cerebro non procesa ben as letras, o que reduce a súa velocidade lectora e fai que non entendan tan ben o significado ou o que se quere transmitir.

Dislexia visual

A dislexia visual está relacionada co problema de entender o que as persoas disléxicas ven na páxina. Cando un alumno ten este tipo de dislexia, o cerebro non recibe a imaxe completa que ven os ollos, polo que pode non dominar a lectura e a ortografía se non le algunhas palabras (de maneira inconsciente) porque o cerebro non as procesa.

Dislexia de denominación automática rápida

A dislexia de denominación automática rápida (RAN, polas súas siglas en inglés) significa que unha persoa ten problemas para recoñecer letras e números con rapidez. Isto é importante porque o recoñecemento rápido das letras é unha das habilidades clave cando un neno comeza a ler. As persoas con dislexia de denominación automática rápida teñen problemas para procesar as letras e len amodo.

Dislexia de dobre déficit

Cando unha persoa ten dous tipos de dislexia xuntos, ten dislexia de dobre déficit. As dúas que máis a miúdo aparecen xuntas son a dislexia fonolóxica e o déficit de denominación rápida.

Niveis de severidade

A dislexia ten tres niveis de severidade:

• Baixa ou leve: o alumnado con dislexia baixa ou leve ten problemas para ler, pero pode superalos con adaptacións e apoio.
• Moderada: o alumnado con dislexia moderada necesita intervencións especializadas, é dicir, as persoas que o axudan deben saber que tipo de dislexia ten cada alumno e cales son os mellores métodos para que mellore. Este alumnado tamén necesita adaptacións.
• Severa ou grave: o alumnado con dislexia grave segue tendo problemas mesmo despois de recibir intervencións, adaptacións e outros tratamentos.

Como identificar a dislexia

Podemos identificar a dislexia nun neno pola súa maneira de escribir, polos seus problemas para lembrar, por ter dificultades para soletrear palabras sinxelas, copiar enunciados dun libro ou dos traballos e seguir instrucións. Calquera neno que teña algunha destas características pode ter dislexia. Como teñen dificultades para aprender a ler, poden chegar a comportarse mal porque están moi frustrados.

Agóchase a dislexia na túa aula? Pode que vexas que un alumno evita ler nas clases de lectura ou que lle custa ler en voz alta, mesmo cando o intenta. Por iso, hai outras maneiras de identificar a dislexia, como:

• Problemas para facer rimas.
• Cústalles aprender os nomes das letras.
• Cústalles soletrear palabras sinxelas.
• Cústalles diferenciar letras con formas parecidas (d/b, p/q).
• Cústalles pronunciar palabras novas.
• Confunden os sons dunha palabra.
• Cústalles relacionar sons con letras ou con partes de palabras.

Se observas algún dos síntomas anteriores, pode tratarse dun problema que necesita tratamento. Se ves que o neno non mellora con máis reforzo educativo (lectura na casa ou en voz alta, caligrafía etc.), pode que sexa o momento de avaliar o alumno para detectar se ten dislexia ou non.

Que facer se cres que un neno ten dislexia

Se cres que un neno ten dislexia, fala cun pedagogo ou co profesorado de educación especial. Poden facer intervencións co neno (adaptacións de materiais para facilitarlle a aprendizaxe) e darche máis información sobre o proceso para traballar a lectura antes dunha avaliación. Se es pai ou nai e che preocupa a dislexia, podes falar co equipo de educación especial da escola do teu fillo ou filla para ter unha reunión de derivación e saber con seguridade se ten dislexia ou non. O centro, baseándose no que din o profesorado de educación especial, o resto do profesorado e a familia, pode solicitar unha avaliación psicolóxica completa. Porén, debes saber que moitas das avaliacións que fan as escolas poden detectar un problema de aprendizaxe, pero non a dislexia en concreto. É posible que teñas que pedir unha avaliación externa para obter un diagnóstico oficial de dislexia. A avaliación da dislexia debe ter en conta:

• Recoñecemento de palabras
• Linguaxe oral
• Velocidade lectora e se o neno entende o que le
• Ortografía
• Vocabulario

Porén, a avaliación non consiste só en facer un historial. Un psicólogo dará información sobre a lectura do alumno e sobre como lle foi en comparación cos seus compañeiros. A continuación, o psicólogo buscará patróns nos resultados para ver se o déficit do neno se debe á dislexia.

Se cres que un neno ten dislexia, acode a un especialista canto antes para que poida recibir intervencións e ensino especializado o máis axiña posible.

Como ensinar a un neno con dislexia

A dislexia afecta á lectura de palabras e á fluidez. Isto significa que o alumnado con dislexia pode ser bo noutras áreas importantes da lectura (escribindo poemas, por exemplo), aínda que necesite apoio coa fonética, a lectura de palabras e a fluidez. Así pois, o alumnado con dislexia pode aprender a ler e gozar da lectura, dos contos e da investigación. O importante é atopar as ferramentas, técnicas e adaptacións que lle fagan a lectura máis doada.

Algunhas técnicas para utilizar co alumnado con dislexia son:

Enfoques multisensoriais

Os enfoques multisensoriais inclúen actividades visuais, auditivas, cinestésicas (de movemento) e táctiles para mellorar a aprendizaxe e a memoria das habilidades que se intentan adquirir. Así, un estímulo táctil (como bater na mesa, por exemplo) pode servir de apoio para que o alumnado lembre o son dunha letra ou palabra ata que poida recoñecela sen o estímulo táctil.

Ofrecer adaptacións

As adaptacións utilízanse para que a aprendizaxe sexa máis doada para o alumnado con dislexia. As adaptacións máis útiles poden ser:

• Ofrecer audiolibros ou textos lidos en voz alta
• Aclarar as instrucións escritas
• Subliñar ou destacar as partes importantes das instrucións
• Dar apuntamentos guiados
• Apuntamentos impresos
• Destacar ou subliñar a información importante do texto
• Permitir que o alumnado utilice programas de conversión de texto a voz para escribir
• Dar tempo extra para completar as tarefas

Animar

Aprender a ler e despois ler no colexio durante todo o día, todos os días, é un gran reto para o alumnado con dislexia. Anima o alumnado polo ben que o fixo, por utilizar as súas adaptacións e polo que fai ben cada día.

Resumo

En resumo, podemos ver que a dislexia é bastante máis común do que parece a simple vista, xa que afecta ao 13-14 % da poboación mundial. Tendo en conta unha porcentaxe tan alta, considero moi necesario adaptar os espazos públicos, como colexios, institutos ou universidades, para aumentar as posibilidades destas persoas de acceder a mellores postos de traballo e a estudos máis cualificados.

Ceferino Salazar Lopez