Zergatik da ideia txarra testua webean justifikatzea?

Testu digitala aspalditik gurekin badago ere, testuaren itxurari dagokionez ditugun ohiturak inprimatutako iturrietatik datoz oraindik.

Testua justifikatzea 'zuzena' dela dioen mitoa paperean irakurtzeko estandarretik dator, baina estandar hori ez du zertan webean bete.
Merezi du hori gogoratzea, uste baitut funtsezkoa dela ulertzea nondik datorren testu osoa beti justifikatu behar dela dioen mitoa; izan ere, asko zailtzen du irakurketa, bai webgune txikietan, bai albiste-atari handietan.

Gainera, garrantzitsua da azpimarratzea WCAG jarraibideek dagoeneko jasotzen dutela hori, testua justifikatuta ez egotea eskatzen baitute 'Aurkezpen bisuala (AAA)' irizpidean; maila aurreratuko 'AAA' irizpidea bada ere, edozein proiektutan kontuan hartzea gomendatzen dugu.

Lerrokatze mota desberdinak, haien abantailak eta desabantailak ikusiko ditugu, eta bukatzeko azalduko dugu zergatik den ideia txarra testu justifikatua webean

Testuaren lerrokatzea edo justifikazioa

Testu-zutabe bat lau modutan lerroka daiteke:

1. Ezkerrean lerrokatuta
2. Erdian
3. Eskuinean lerrokatuta
4. Bi ertzak berdinduta (justifikazio osoa)

Ezkerreko ertzarekin lerrokatzea (ezkerrean lerrokatuta)

Ezkerreko ertzeko formatua da ezkerretik eskuinera irakurtzen diren hizkuntzetan beti lehenetsita erabiltzen dena. Bi kasuetan da aplikatzen errazena, bai eskuz idaztean (ordenagailuak iritsi aurretik), bai ordenagailuz idaztean. 
Hitzak zutabearen ezkerreko aldetik eskuineko alderaino idaztean datza, hitzen artean tarte bera mantenduz. Lerroan sartzen ez diren hitzak osorik eramaten dira hurrengo lerrora, eta han prozesua hasieratik errepikatzen da. Komeni da jakitea prozesu hau oso eraginkorra dela gaur egun, gailu digital asko erabiltzen baititugu; konputazio-ahalmen txikiko liburu elektronikoen irakurgailuek ere etengabe erabiltzen dute.
Kontuan izan aurreko paragrafoko bereizketa: 'Bi hitzen arteko tarte berak mantendu behar du'. Hori oso garrantzitsua da, eta artikuluan aurrerago baliagarria izango da.

Erdian

Erdian lerrokatutako testua gutxitan erabiltzen da. Lerroak desberdinak direnez, erdian lerrokatutako testuak ez ditu 2-3 lerro gainditu behar. Paragrafo luzeago bat irakurtzean erraza da galtzea, begiek ahalegina egin behar baitute beste lerro bat aurkitzeko, ez baitago ainguratze-puntu komunik. Noiz da aukera bat formatu hau? Erdiko formatua erabilgarria da arreta erakarri behar duten artikuluetarako edo testu gutxiko inprimaki grafiko errazetarako. 
Adibide interesgarri bat da bertikalean kokatutako lan-txartelen proiektu bat, non datu guztiak erdian lerrokatuta dauden. Sare sozialetako irudiek ere sinadura bat edo ekintzarako dei bat izan dezakete erdian kokatuta. Hala ere, komeni da gogoratzea testu hori ez dela beste objektu garrantzitsu batzuen ondoan jarri behar, erabiltzailearen arreta erdian lerrokatutako testura desbideratuko baitu. Erdiko formatuan neurria garrantzitsua da: zenbat eta testu gutxiago erabili, orduan eta efektu hobea.

Eskuineko ertzarekin lerrokatzea (eskuinean lerrokatuta)

Hau da eskuinetik ezkerrera irakurtzen diren hizkuntzetan ezkerreko ertzarekin lerrokatzearen baliokidea; adibidez, arabieran edo hebreeran. Ezkerretik eskuinera irakurtzen diren hizkuntzetan, 'eskuineko ertzeko' konposizioa oso gutxi erabiltzen da. Testu nagusiaren osagarri gisa erabili ohi da, edo zenbait taulatan, non ezkerreko zutabean izenburuak egon ohi diren eta eskuinekoan izenburu horren informazioa. Adibidez, fruta motei eta haien osagaiei buruz ari bagara, fruta motak ezkerrean joango lirateke (izenburua) eta haien osagaiak eskuinean azalduta.

Justifikazio osoa

Justifikazio osoa, itxuraz, ideia bikaina da. Zergatik pentsatu testua zein aldetara lerrokatu, klik bakar batekin dena lerroka daitekeenean?
Arazo txiki bat besterik ez dago: testuari ertz berdinak behartzen badizkiogu, zerbaitek luzatu behar du. 
Kasu honetan, tartea luzatu behar da, eta hori funtsezkoa da testuan idatzitako letren irakurgarritasunerako. Normalean, Word bezalako edizio-programek nahiko ondo egiten diote aurre erronka horri (ingelesezko bertsioan; beste hizkuntza batzuetan askoz okerrago dabil), hitzen arteko tartea optimizatzeko hainbat teknika erabiliz, hala nola:

• Hiztegi aurreratuak, hitzen kontrol eta tratamendu osoarekin (hutsuneak oso aldakorrak eta begi-bistan nabarmenak badira, hitzen arteko tarte oldarkorragoa eragotz daiteke).
• Lerro bakoitza banaka doitu beharrean paragrafo osoak doitzen dituzten algoritmoak (liburu elektronikoen irakurgailuek ez dute konputazio-ahalmen nahikorik prozesu hori erabiltzailearentzat ikusezina izan dadin, eta, gainera, atzerapen handiak eragingo lituzke eramangarrietan idaztean).
• Letren arteko tartea apur bat (% 2-3) murrizteko edo handitzeko aukera (irakurlearentzat hautemanezina), hitzen arteko tarte uniformeagoa eta atseginagoa lortzeko. Interneteko nabigatzaileek, liburu elektronikoen irakurgailuek eta IoT gailuek (autoetako pantailek, garbigailuek, hozkailuek, erloju adimendunek eta beste gailu eramangarri batzuek) ezin dute hori egin. Agian egunen batean ikasiko dute, eta Microsoft Word eta Google Docs bezalako testu-editoreek autoedizio-aplikazioetan ezagunak diren konposizio-funtzio aurreratuak izango dituzte. Zoritxarrez, hori ez da laster gertatuko. 

Nahita aipatu ditut testu-prozesadoreak, ez daudelako arazo horretatik libre. Aurkezpen-gutun bat edo master-tesi bat idaztean, konposiziorako software berezirik gabe, testua bi ertzetara justifikatzen baduzu, irakurgaitzagoa egiten duzu. Askoz irtenbide hobea da ezkerrean lerrokatutako konposizioa erabiltzea.

Irakurketa-prozesua

Informazioa transmititu nahi badugu, zergatik zailtzen dugu prozesua?
Letren edo hitzen arteko tarte handiegiak erritmoa aldatzen du. Tarteak aldakorrak eta ezustekoak direnez, begiek ahalegin handiagoa egin behar dute testua irakurtzeko. Ondorioz, edukia ulertzea zailagoa da eta denbora gehiago behar du.

Bi ertzak berdinak izatea ez da garrantzitsua testuen irakurgarritasunerako. Gainera, eskuineko ertzak ia ez du parte hartzen irakurketa-prozesuan. Testuaren eskuineko ertzera iristean, hurrengo lerrora pasatzen gara. 
Atseden-lekua garrantzitsua da, eta ona begientzat aurreikusteko modukoa bada. Horregatik, ez da ideia ona testu luze bat erdian edo justifikatuta lerrokatzea. Garrantzitsua da arreta jartzen dugun lekua begientzat aurreikusteko modukoa izatea. 
Liburu elektronikoetara ohitzen ez bazara eta zergatik ez dakizu zehazki, probatu formatua aldatzen eta testua ezkerrean lerrokatzen, lerroaren altuera eta letraren tamaina handituz; zure begiek eskertuko dute.

Testu irakurgarria Interneten: nola lortu?

Interneten testuari formatua emateko hainbat metodo daude, horietako asko inprimaketa-praktiketan oinarrituak. Hala ere, ez da tipografo profesionala izan behar irakurketa errazteko; arau erraz batzuk nahikoak dira:

1. Letra handiak eta argi irakurtzeko moduko lerro-altuera.

12 pixeleko testua atzean geratu da. 1024 × 768 pixeleko bereizmen lehenetsiaren ordez, 1920 × 1080ra iritsi gara, eta, teknologia mugikorrei esker, hazbeteko 400 puntuko pantaila-dentsitatea lortu dugu, inprimatutako argitalpenen estandarren gainetik.
Gaur egun, webguneetako oinarrizko testuaren gutxieneko absolutua 16 pixel dela uste da, nahiz eta kasu askotan ez duen merezi 18 pixeletik behera jaistea.

Pantailan testu bat irakurtzea paperean irakurtzea baino deserosoagoa izan ohi da. Erabilgarria da irakurleei lerroen artean tarte nahikoa ematea, irakurketa-prozesua errazteko.
Aldi berean, gogoratu hain testu kopuru handia agian ez dela oso ondo ikusiko gailu mugikorretan. Merezi du estilo propio bat garatzea eta testuaren irakurgarritasuna praktikan egiaztatzea.

2. Paragrafoen arteko marjinak.

Inprimategian erabiltzen diren paragrafoen arteko bereizketek ez dute funtzionatzen Interneten. Hobe da paragrafoen artean gutxienez lerro bateko altuerako tartea uztea. Horrek, testu-tamaina eta lerro-altuera egokiekin batera, irakurgarritasun orokorra hobetuko du, eta publikoak hobeto ulertuko du artikuluaren zein zatitan dagoen.

3. Ezkerrean lerrokatutako testua.

Testuaren justifikazio osoa testu-konposiziorako programa konplexuak, urteetako esperientzia eta beharrezko ezagutzak dituzten autoedizio-operadoreek lor dezakete. Interneten erakusten den testu digitala sortzen baduzu edo testu-editoreak erabiltzen badituzu, erabili 'ezkerrean lerrokatuta' konposizioa.
Horrela, hitzen arteko tarte desberdinak saihestuko dituzu, baita zutabe estuetan hitzak ertzetan sakabanatuta geratzen diren egoera bitxiak ere, eta testua automatikoki aurreikusteko modukoa izango da begientzat, lerro bateko hitz kopurua edozein dela ere.
Gogoratu testuaren eskuineko ertza ez dela garrantzitsua irakurgarritasunerako: begiak lehen bezala jarraitzen du, ertza berdina izan ala ez.

4. Lerroaren zabalera.

Testu nagusiaren lerro batek 9-11 hitz izan behar ditu. Kopuru horri esker, irakurketa arina izaten da, begiak pantailaren alde batetik bestera mugitu beharrik gabe.
Gogoratu praktika hauek testu-zutabeei eta -blokeei aplikatzen zaizkiela. Horrek ez du esan nahi webgune osoak ezin dituenik pantaila osoko elementuak izan. Testu nagusiak, besterik gabe, zabalera mugatua izan behar du. 

5. Testuko nabarmenduak.

Baliteke testuak hasieratik bukaerara gogotsu irakurtzen dituen irakurle-talde berezi bat izatea, baina, zoritxarrez, estatistikak gogorrak dira eta gauza bat adierazten dute: ez ditugu web orrietako testuak irakurtzen, eskaneatu egiten ditugu. Paragrafo batean edo hainbat paragrafoz osatutako atal batean ideia nagusi bat transmititu nahi baduzu, nabarmendu testuaren zati nagusia. Horri esker, irakurleek zati garrantzitsua 'harrapatu' ahal izango dute, orri baten edukia eskaneatzean letra lodiz idatzitako esaldi bat irakurriz.
Hala ere, gogoratu testuaren % 50ari baino gehiagori letra lodia gehitzea ez dela nabarmentzea. Hain zati handia nabarmendu behar baduzu, pentsatu ea gainerako % 50a benetan beharrezkoa den. Ideia ona da irakurleak eduki garrantzitsura gidatzea, baina ez dago letra lodiko nabarmendu gehiegiren beharrik.
Oso garrantzitsua da paragrafoetan izenburu egokiak sartzea. Agur bat izan daiteke, edo ondoren datorren edukiaren laburpen bat. Ohikoa da izenburuak galdera moduan idaztea ere, webgunean nabigatzean gai interesgarriak erraz aurkitu ahal izateko.

6. Kontrastea.

Hondo zuriaren gaineko testu beltzaren ordez, pentsatu gris argiko hondoaren gaineko gris iluneko testuan. Paperak, LCD pantailekin alderatuta, ez du distirarik; hau da, kontraste txikiagoa du (guretzat 'naturalagoa'). Esperimentatu gris-maila desberdinekin: hasieran % 90eko grisa aukera dezakezu testurako eta % 5eko grisa hondorako. Balio desberdinek efektu hobea edo okerragoa eman dezakete, orriaren antolaketaren eta letra-tipoen aukeraketaren arabera. 
Zoritxarrez, jende gutxi arduratzen da pantaila behar bezala kalibratzeaz, eta telefonoaren konfigurazio lehenetsiak asko uzten du desiratzeko begien babesari dagokionez, kolore distiratsuak erabiltzen baititu. Efektu hori murriztu dezakezu zure orriko testuaren kontraste orokorra jaitsiz.

7. Buletak.

Zerbait buleta-zerrenda moduan idatz badezakezu, egin ezazu. Testu luze batek ez bezala, puntuak mugatuak dira eta informazio baliotsu asko izan ohi dute leku txikian. Oso litekeena da zerrendaren edukiarekin zure irakurleak gainerako testua irakurtzera animatzea.

Laburpena

Etengabeko informazio-zarata batean bizi gara (oso erraza da Interneten informazioa aurkitzea, baina iturri guztiak ez dira fidagarriak). Egunero iristen zaizkigun ehunka mezuen artean informazio garrantzitsua hautatzeko aukera ematen diguten hainbat teknika erabiltzen ditugu. Web orri desberdinen artean egiaztatutako informazioa bilatzen dugu. Lehia gogorra da.
Ideia ona da testua irakurgarria izan dadin prestatzea. Gehiegikeria dela pentsa dezakezu, baina irakurle potentzial batentzat erronka da informazio jakin batera bere kabuz iristea. Telefonoa hartu, bilatzailean kontsulta idatzi, hatza pantailan irristatu, irakurri, prozesatu, pentsatu... Lan handia da, kontuan hartuta mundu guztiak antzeko gauza asko egiten dituela egunean zehar.
“Bai, bilatzen nuena aurkitu dut, berehala jakingo dut” eta “ezin da irakurri, beste nonbait bilatuko dut” esaldien arteko muga oso mehea da.

Ceferino Salazar Lopez