Dislexia duten pertsonentzako tipografia irisgarriak

Behin entzun nuen bezala: “hitzak arimaren isla dira”. Hala ere, pertsona askorentzat ez da horrela. Arima ondo egon arren, hitzak desitxuratuta eta nahasita agertzen zaizkie, esanahia zailtzen duen labirinto bisual bat osatuz.

Hori da dislexiarekin bizi direnek bizi dutena: irakurketa etengabeko erronka bihurtzen duen egoera. Haientzat, “b” bat “d” bat irudi dezake, eta “p” bat “q” bihurtzen da. Etengabeko nahasmen horrek frustrazioa eta antsietatea sortzen ditu, batez ere haurtzaroan edo nerabezaroan.

Dislexiak ez dio irakurtzeko gaitasunari bakarrik eragiten: harreman sozialetan eta autoestimuan ere eragina du. Niri, pertsonalki, gertutik ukitzen nau egoera honek, eta horregatik erabaki nuen, besteak beste, irisgarritasunaren bidea hartzea.

Diseinatzaile gisa, beti sinetsi izan dut oztopo horiek gainditzen lagun dezakegula. Diseinatzaileok badugu ahalmena, tipografiaren bidez, irakurketa errazteko eta zailtasunak murrizteko. Har ditzakegun estrategiak badaude; adibidez, karaktereen arteko anbiguotasuna murrizten duten eta haiek identifikatzea errazten duten tipografiak aukeratzea.

Ohikoa da dislexia duten pertsonek forman edo soinuan antzekoak diren letrak nahastea, hala nola “d” eta “b”; “p”, “q” eta “g”; “u” eta “n”; “h” eta “n”; “l” eta “i”; eta “1” zenbakia eta “l”. Askotan, glifo bera da, biratuta, eta horrek nahasmena areagotzen du.

Formatu honek testuaren jariotasuna eta egitura hobetzen ditu, eta mezua argiagoa eta ulerterrazagoa egiten du.
Hona hemen adibide bat:

Zer gertatzen da eguneroko bizitzan? Tipografia konbentzionaletan, izaera estetikoak funtzionalak edo praktikoak baino pisu handiagoa izan ohi du, nahiz eta askotan irakurgarritasuna ere kontuan hartzen den testuen ulermena hobetzeko.

Orduan, zer egin behar dugu? Sans serif tipografiak erabili, serif tipografietako bukaerek eta trazuen modulazioak letrak ezagutzea zaildu baitiezaiekete ikusmen-zailtasunak dituzten pertsonei.

Irisgarritasuna hobetzeko berariaz diseinatutako tipografiak ere aukera ditzakegu, hala nola Dyslexie eta Atkinson Hyperlegible. Tipografia hauek letren forma aldatzen dute anbiguotasuna murrizteko eta identifikazioa errazteko.

Beste baliabide erabilgarri bat letra-tamaina handitzea da, irakurgarritasuna hobetzen baitu, eta lerroartea 1,5ekoa izatea, batez ere testu luze edo konplexuetan. Zenbait kasutan, testua ikonoekin konbinatzeak hitzen esanahia argitzen lagun dezake, bereziki termino teknikoak erabiltzen direnean.

Accessibility Handbook (2012) liburuan, dislexia duten erabiltzaileentzako irisgarritasuna hobetzeko aholku batzuk ematen dira. Adibidez, edukia irakurterraza izatea gomendatzen da, esaldi laburrekin (esaldi bakoitzeko 10-15 hitz baino gehiago ez) eta paragrafo laburrekin.

Gainera, kontraste handiko koloreek irakurketa zaildu dezaketela aipatzen da. Hondo zuriaren gaineko testu beltza, adibidez, lausotuta ager daiteke dislexia duten pertsona batzuentzat. Gomendagarria da testu grisa erabiltzea hondo zuri leun baten gainean.

Testua ezkerrean lerrokatzea ere iradokitzen da, irakurketa-esperientzia hobetzeko.

Hona hemen gomendatutako tipografia batzuk:

Atkinson Hyperlegible: ikusmen-desgaitasuna duten pertsonentzat berariaz diseinatua. Tipografia honek kontraste argiak eta forma sinpleak dituen letra-diseinua du, eta, horri esker, errazago irakurtzen da diseinu konplexuagoa duten beste tipografia batzuekin alderatuta. Gainera, letren arteko tarte handiagoa du, karaktereak errazago identifikatzeko. Letra-tipo hau da Braille Institutuak ikusmen-desgaitasuna duten pertsonentzat gomendatzen duena.

Montserrat: letra-tipo hau 2011n sortu zuen Julieta Ulanovsky diseinatzaile grafiko argentinarrak. Montserrat mundu osoan zabaldu eta erabili da, eta letra-tipo polifazetikoa eta irisgarria dela frogatu du.

Open Sans: estilo argi eta irakurgarriagatik da ezaguna, eta erabilera ugaritarako egokia da, inprimatzetik webera. Webgune eta aplikazio askotan erabili da, eta letra-tipo fidagarria eta irisgarria dela frogatu du. 2011n sortu zuen Steve Matteson Ascender Corporation-eko tipografia-diseinatzaileak.

Baskerville: letra-tipo hau 1750 inguruan diseinatu zuen John Baskervillek; hau ere letra-tipo argia eta irakurgarria da.

Adibide batzuk besterik ez dira, baina zure proiektuetan aplikatu eta txertatzen badituzu, inklusiboagoak izango dira.

Lanean ari garenean, ez dugu ahaztu behar ekoizle gisa dugun rola, kontuan hartuta gure erabiltzaile askok letrak ispiluan ikusten dituztela. Garrantzitsua da onartzea idatzizko hizkuntza oztopo bat izan daitekeela; hala ere, diseinu inklusiboa oztopo horiek gainditzeko dago.

Diseinatzaileek eta hezitzaileek funtsezko rola eta erronka handia dute aurretik: material didaktiko irisgarriak sortzea, pertsona guztiek ikaskuntzara sartzeko eta liburu on batez baldintza berdinetan gozatzeko aukera izan dezaten.

Bibliografia

• Accessibility Handbook, Katie Cunningham
• Ladaga, S.A.C. eta  Rangel, L. (Arg.) (2022).  Accesibilidad: comunicación y educación para todas las personas (esteka fitxa berri batean irekitzen da). 3. eta 5. kapituluak. Colección Transmedia XXI. Bartzelona: LMI. Universitat de Barcelona.
• WCAG 2.2 web irisgarritasun-gida

Mariana Ierocades