Web irisgarritasunerako sarrera

Zer da web irisgarritasuna?

Denok jasan dugu inoiz: web orri motel batekin itxaroten egotearen aspertasuna, gaizki diseinatutako letra-tipo batek eragindako buruko mina, edo telefono mugikorretarako egokia ez den orri batean nabigatu nahi izatearen etsipena. Arazo horiek eragozpen txikia izan ohi dira guretzat, baina desgaitasuna duten pertsonentzat Internet erabiltzea guztiz eragotz dezakete.

Web irisgarritasuna da webguneek desgaitasuna duen pertsona batek orria hauteman, ulertu, nabigatu eta harekin elkarreragin dezan garatutako tresnak eta teknologiak erabiltzeko beharra. Irisgarritasuna aplikatzea beldurgarria irudi dakieke harekin ohitzen hasi berri direnei, baina erabiltzaile-esperientziaren funtsezko elementua da. Irisgarritasuna web-garapenean eta diseinu-prozesuan sartu beharko litzateke, azken orduko ideia gisa dena eguneratzen saiatu beharrean.

Zergatik da hain garrantzitsua web irisgarritasuna?

Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) 2011n desgaitasunei buruz egindako nazioarteko txosten baten arabera, munduko biztanleriaren % 15ek du desgaitasunen bat. Horien artean daude desgaitasun fisikoak, kognitiboak eta neurologikoak. Desgaitasun-tasa handituz joango da, biztanleria zahartzen ari delako eta gaixotasun kronikoak ugaritzen ari direlako.

Desgaitasuna duten pertsonek gainerakoek bezalako sarbidea izan beharko lukete informaziorako. Zorionez, badaude mundu digitalera iristea zailtzen dieten oztopoak murrizteko edo ezabatzeko aukera ematen duten teknologiak. Tresna horiek eskura izateari esker, ziurta daiteke denek, adina edo gaitasun fisiko eta mentalak edozein direla ere, Internet erabili eta nabigazio-esperientzia ona izan dezaketela.

Internet guztiontzako leku inklusiboagoa bihurtzeaz gain, irisgarritasun-estrategia on batek negozioetarako onurak ere baditu. Irisgarritasuna web orri bat sortzeko ia elementu guztietan eragiten duen diseinu- eta garapen-osagaia da. Telefono mugikorretarako web-diseinuarekin, gailuarekiko independentziarekin, modu anitzeko elkarreraginarekin, erabilerraztasunarekin, bilatzaileetarako optimizazioarekin (SEO) eta beste askorekin gainjartzen da. Webgune irisgarriek emaitza askoz hobeak izan ditzakete, mantentze-kostuak murriztu, publikoaren irismena handitu eta enpresen gizarte-erantzukizuna (EGE) erakutsi. Beraz, ondo diseinatutako webgune irisgarri bat izateak ez du soilik zure orria desgaitasuna duten pertsonen eskura jartzen; erabiltzaile guztien esperientzia ere nabarmen hobe dezake.

Irisgarritasun-estandarrak

Web Edukiaren Irisgarritasun Jarraibideak (Web Content Accessibility Guidelines edo WCAG ingelesez) World Wide Web Partzuergoak (W3C) garatu zituen, eduki digitalaren irisgarritasun-irizpideak arautuko zituzten arau orokor partekatu batzuk ezartzeko, web orriak, gailuak eta abar desgaitasuna duten erabiltzaileentzat irisgarri bihurtzeko. WCAGen jarraibideen araberako edukia web edukia da, hau da, web orri edo aplikazio bateko informazioa, eta honako hauek hartzen ditu barne:

• Informazio naturala, hala nola testua, irudiak eta soinuak.
• Egitura, aurkezpena eta abar definitzen dituzten kodea edo markak.

Gaur egun WCAGen bi bertsio daude erabiltzen: WCAG 2.0, 2008an argitaratua eta 2012an ISO estandar bihurtua, eta WCAG 2.1, 2018an argitaratua. 2.0 bertsioko eskakizun guztiak («arrakasta-irizpideak») 2.1ean daude, eta azken honek irizpide gehigarri batzuk ere baditu. Hala ere, jarraibideak atzerantz bateragarriak dira; hau da, WCAG 2.1 betetzen duen edukiak WCAG 2.0 ere betetzen du.

WCAG da mundu osoko irisgarritasun-legeria gehienen oinarria. Legeria batzuek, hala nola Desgaitasuna duten Amerikarrei buruzko Legearen (ADA) III. tituluak edo Ontarioko Desgaitasuna duten Herritarrentzako Irisgarritasun Legeak (AODA) eta abarrek, WCAGen AA maila hartzen dute gutxieneko adostasun-estandar gisa. Herrialde batzuek zeharkako erreferentziak egiten dizkiote WCAGi, adibidez Europar Batasuneko Web Irisgarritasunari buruzko Zuzentaraurako EN 301 549 Europako Estandarrak: ez du esplizituki adierazten WCAG hartzen duenik, baina haren jarraibideen eskakizun guztiak jasotzen ditu.

WCAGen arrakasta-irizpideak hiru adostasun-mailatan sailkatzen dira:

• A maila. Irisgarritasun-ezaugarrien oinarrizko eskakizunak jasotzen ditu, eta bete beharreko gutxieneko maila da. Maila hau ez betetzeak esan nahi du webgunea guztiz irisgaitza dela.
• AA maila. Maila honek desgaitasuna duten pertsonek dituzten sarbide-oztopo ohikoenetako batzuk jasotzen ditu. Webgune gehienei eskatzen zaien betetze-mailarik altuena da, irisgarritasun-oztopo handienak ezabatzen direla ziurtatzen baitu.
• AAA maila. WCAGen araberako irisgarritasun-mailarik altuena da, eta orri gehienentzat zailagoa da lortzen. Maila honetara iristea desiragarria da, baina ez guztiz beharrezkoa.

Irisgarritasunaren 4 printzipioak

Web irisgarritasunaren printzipioak orrietarako eta haiek erabili nahi dituen edonorentzat sortutako edukiaren oinarriak dira. Printzipio horiek ingelesezko siglengatik ezagutzen dira, POUR, irisgarritasun funtzionala deskribatzen duen akronimoa:

• Hautemangarria («Perceivable»). Hautemateko gaitasuna informazioari eta erabiltzaile-interfazearen elementuei dagokie: zentzumenen bidez hauteman daitezkeen moduan agertu behar dute, eta ez da ezer hautemanezin edo ikusezin egon behar. Erabiltzaile gehienentzat, pertzepzioa ikusmenean oinarritzen da batez ere, baina ikusi ezin dutenek soinua eta ukimena erabiltzen dituzte.
• Erabilgarria («Operable»). Interfazearen elementu interaktiboek, hala nola kontrolek, botoiek, nabigazioak eta abarrek, erabilgarriak izan beharko lukete. Horrek esan nahi du erabiltzaileak elementu horiek erabiltzeko gai izan behar duela, lehenik identifikatuz eta, gehienentzat, klik eginez, hatzarekin sakatuz edo irristatuz, dena modu fisikoan. Horrela egin ezin dutenentzat, ahots-komandoak daude, edo beste laguntza-gailu batzuk, hala nola «head wand» delakoa (buruari finkatutako makila bat) edo begien jarraipena egiteko programa bat.
• Ulergarria («Understandable»). Horrek esan nahi du teknologiak argia eta koherentea izan beharko lukeela aurkezpenean eta formatuan, erabilera- eta diseinu-eredu aurreikusgarriekin. Azken erabiltzaileek ez lukete arazorik izan beharko edukian aurkeztutako informazioaren esanahia eta helburua ulertzeko, erabiltzaile-fluxua eta interfazearen funtzionamendua identifikatzen dituzten bitartean.
• Sendoa («Robust»). Sendotasuna edukiak teknologia askotarikoei esker behar bezala funtzionatzeko duen gaitasuna da, laguntza-gailuak barne.

Beraz, lau printzipio horietako bat falta bada, webgunea irisgaitza izango da desgaitasuna duten erabiltzaileentzat.

Web irisgarritasunaren osagaiak

Web irisgarritasunak orri bateko elementu guztiak hartzen ditu. Orri horren osagaiek elkarri lotuta egon eta elkar osatu beharko lukete, funtzionala den eta desgaitasuna duten pertsonen onurarako eskura dagoen webgune bat sortzeko. Osagai horien artean daude:

• Edukia. Edukia web orri edo aplikazio bateko informazioa da, hala nola testuak, irudiak eta soinuak; edo webgune baten egitura, aurkezpena eta abar definitzen dituzten kodea, komandoak edo markak.
• Erabiltzaile-agenteak. Ordenagailuko zein telefono mugikorreko web-nabigatzaileak, multimedia-erreproduzitzaileak, «plug-in»-ak, laguntza-teknologiak eta erabiltzailearen izenean jarduten duen beste edozein software.
• Egile-tresnak. Web orriak sortzen dituen softwarea da, hala nola kode-editoreak, eduki-kudeaketarako sistemak, blogak eta abar.
• Ebaluazio-tresnak. Zure irisgarritasun-ezaugarrien eraginkortasuna berrikusten eta hobetzeko ahaleginen jarraipena egiten laguntzen dute.

Web irisgarritasunaren adibideak

Irudiei testu alternatiboa gehitzea: argazkiaren deskribapen bat gehituz egin daiteke, markatzean edo kodean (img alt='Addawren logoa'). Testu alternatiboa pantaila-irakurgailuekin eta irudien informazioa ikusmen-desgaitasuna duten pertsonentzat ozen irakurtzen duten beste laguntza-teknologia batzuekin erabiltzen da. Testu alternatiboak orriaren erabiltzaileei ere egiten die mesede, adibidez banda-zabalera txikiagatik irudiak desaktibatuta dituztenei, eta bilatzaileetarako optimizaziorako beste baliabide bat ere bada. Testu alternatiboak laburra eta deskribatzailea izan behar du.

Testu alternatibo on baten eta txar baten adibidea

• Txarra: Txakurkumeen argazki bat
• Ona: Saski batean eserita dauden hiru labrador txakurkume

Apaingarri hutsak diren irudietarako, testu alternatibo hutsa erabiltzea gomendatzen da (img alt='').

Teklatuaren funtzionaltasunak bermatzea: mugikortasun-arazoak edo motrizitate fineko arazoak dituzten pertsonentzat, edo aldi baterako desgaitasunak dituztenentzat (hatz hautsiak, adibidez), sagua nabigatzeko erabiltzea zaila izan daiteke. Beraz, web orri bat beste bitarteko batzuen bidez erabiltzeko gai izan behar dute, teklatuaren bidez adibidez. Webgune irisgarrietan, funtzionaltasun guztiak teklatuaren bidez daude eskuragarri. Erabiltzaileak edukian zehar mugi daitezke edo teklatuaren nabigazio-ereduak imitatzen dituen laguntza-teknologia erabil dezakete.

Audioaren transkripzioak ematea: entzumen-arazoak dituztenentzat, audio-fitxategiak (soinu-pistak, podcastak edo baita bideoak ere) irisgaitzak dira. Audio-edukiaren transkripzio bat eskaintzeak eduki hori kontsumitzeko aukera ematen die.

Nola sortu web orri irisgarri bat

Irisgarritasuna aurretik aipatutako osagaien lankidetzan oinarritzen da. Badira oinarrizko jarraibide batzuk zure orriaren interfazea eta garapena norabide horretan sortzen direla ziurtatzeko.

Irisgarritasun-irtenbideak deskribatzen dituzten printzipio hauek W3Cren Web Irisgarritasunaren Ekimenak (WAI, ingelesezko siglengatik) garatzen ditu eta erreferentzia dira, WCAG estandarren arabera.

1. Testu alternatiboa. Eduki bisualaren testuingurua eta helburua transmititzeko erabiltzen da. Testu alternatiboek eduki bisualaren informazioa erabiltzailearen eskakizunetara hobekien egokitzen den moduan aurkez daitekeen testu digital bihurtzen dute. Adibide batzuk: ozen irakurritako testuaren grabazioak, testuaren tamaina handitzea edo testua braille-gailu batean irakurtzea.
2. Ikus-entzunezko edukiarentzat testu-transkripzioak eta azpitituluak ematea. Multimedia-fitxategiek erabiltzaileei esperientzia aberatsagoa eta askotarikoagoa ematen dieten arren webean, mugatzaileak izan daitezke ikusmen- edo entzumen-urritasuna dutenentzat. Eduki mota honetarako transkripzioak eta azpitituluak eskaintzeak (irratiko elkarrizketa baten grabazioa, adibidez) edo zeinu-hizkuntzako interprete bat gehitzeak faktore horiek gainditzen lagun dezake.
3. Edukiaren aurkezpena. Formatu desberdinetan agertu beharko luke, eta erabiltzaileek aurkezpen mota batetik bestera aldatzeko gai izan beharko lukete. Edukiaren aurkezpen anitzaren adibide batzuk: edukia ozen irakurtzeko aukerak eskaintzea, edukia kolore-konbinazio pertsonalizagarriekin erakustea, kolore-zuzenketako kontrasteak erabiltzea edo telefono mugikorretarako egokia den edukia sortzea.
4. Azkar desagertzen den, denbora mugatua duen edo automatikoki erreproduzitzen den edukia saihestea. Edukiaren pertzepzioa eta ulermena ez dira berdinak guztientzat. Erabiltzaile batzuek denbora gehiago behar dute jarraibideak irakurtzeko, idazteko edo web orri batean zereginen bat osatzeko. Onena litzateke webgune baten elementu kritikoak doitzea, eteten, pausatzen, keinuka egiten edo bere kabuz desplazatzen ez den eduki dinamikoa erabiltzeko. Argi keinukarien animazioak edo irudiak ere kaltegarriak izan daitezke pertsona fotosentikorrentzat; beraz, eduki mota hori saihesten saiatu beharko litzateke, edo, ezinezkoa bada, erreproduzitu aurretik eduki horren izaerari buruzko abisu bat erakutsi beharko litzateke.
5. Nabigazio irisgarria. Nabigazioa erabiltzaile-esperientziaren funtsezko elementua da; beraz, ondo antolatutako edukia duen webgune bat sortzeak desgaitasuna duten pertsonei aukera berdina eman diezaieke webgunea beren beharren arabera sakon esperimentatzeko. Nabigazio irisgarriari dagokionez kontuan hartu beharreko alderdirik garrantzitsuenetako bat da ulertzea nola elkarreragiten duten erabiltzaileek web orriaren egiturekin, hala nola menuen egitura hierarkikoarekin, bilaketa-koadroekin, banaketarekin eta abarrekin.
6. Edukia irakurgarria eta ulergarria izatea aurkezten den formatu guztietan. Testuaren ulermen-mailak ahalik eta publiko zabalena asetzeko moduan aurkeztu beharko luke, ikaskuntza-zailtasunak edo muga kognitiboak dituztenentzat inklusiboa izan dadin. Erabiltzaileei akatsak saihesten eta zuzentzen laguntzen zaiela ziurtatzeko neurriak ematea ere funtsezkoa da. Horrek lagun diezaieke edukia ikusten edo entzuten ez duten pertsonei, edo web elementuen erlazio inplizituak, sekuentziak edo seinaleak ezagutzeko gai ez direnei.
7. Modu aurreikusgarrian agertzen eta funtzionatzen duen edukia izatea. Web orriko edukiak interfaze eta eredu aurreikusgarri eta koherenteak dituela ziurtatzeak erabiltzaileei orrian azkar nabigatzen ikasten lagun diezaieke, eta, horrela, beren helburuak lortzen.
8. Irisgarritasun-adierazpen bat sartzea.  Horrela, zure bezeroei eta zure webgunean interesa dutenei erakusten diezu web irisgarritasunean egiten duzun ahaleginarekiko konpromisoa. Irisgarritasun-adierazpen batek honako hauek jaso beharko lituzke: zure webguneak betetzen dituen jarraibideak eta estandarrak, proposatutako irisgarritasun-maila barne; harremanetarako informazioa, bisitariek orriaren irisgarritasunean arazoren bat aurkitzen badute; eta webgunearen mugetan oinarritutako estandar horien salbuespenei buruzko ohar informatibo bat. 

Ohiko galderak (FAQ)

Nork ateratzen dio etekina web irisgarritasunari?

Denok ateratzen diogu etekina. Desgaitasuna duten pertsonei webera iristeko aukera emateaz gain, web irisgarritasuneko estandar asko bat datoz SEOko jardunbide egokiekin. Adibidez, Googleren Webmasterrentzako Jarraibideek honako jardunbide hauek deskribatzen dituzte: izenburu- eta deskribapen alternatibo-atributuak ziurtatzea, HTML zuzena egiaztatzea eta erabiltzaileei webgunearen mapa bat eskaintzea. Horiek guztiak, eta beste asko, garrantzitsuak dira web irisgarritasunerako ere. Irisgarritasunak erabiltzaile-esperientzia eta kalitate-bermea ere hobetzen ditu. Irisgarritasunak esan nahi du denontzat esperientzia ona ematen duen webgune bat sortzea, Interneten nola nabigatzen dugun edozein dela ere. Desgaitasuna duten erabiltzaileentzat esperientzia ona bermatzen duzunean, ziur egon zaitezke zure webgunearen esperientzia eta kalitate orokorra hobetuko direla.

Web irisgarritasuna legezko betekizuna al da?

Bai. Herrialde askok web irisgarritasunari buruzko legeria dute indarrean, WCAGi erreferentzia eginez edo hartan oinarritutako estandarrekin. Euskadin, gainera, 20/1997 Legea, abenduaren 4koa, Irisgarritasuna Sustatzekoa dago indarrean.

Nola jakin dezaket nire web orriak indarrean dagoen legeria betetzen duen?

Web irisgarritasuna Europar Batasuneko Web Irisgarritasunari buruzko Zuzentaraurako EN 301 549 Europako Estandarraren legeriaren mende dago; haren arabera, informaziorako eta zerbitzuetarako sarbide berdina egon behar da publikoari zuzendutako eremu guztietan (hotelak, ikastetxeak, jatetxeak, gimnasioak, dendak, liburu-dendak, medikuak eta abar). Web orriak leku publikotzat hartzen dira, eta haietara iristeko edozein oztopo legearen urraketa da. 

Sala nazakete nire web orria irisgarria ez bada?

Bai. Zure herrialdeak web irisgarritasunari buruzko jarraibide espezifikoak baditu, webgune irisgarririk ez emateak epaiketa batean amai dezake. 2020an, 3.000 auzi baino gehiago izan ziren AEBetan indarrean dagoen legea, ADA, urratzeagatik. Saihestu zure orriaren aurkako edozein lege-ekintza, web irisgarritasun ona lehenbailehen ezarriz. Zure enpresak irisgarria izan behar duen jakin nahi baduzu, bisitatu horri buruzko gure artikulua: «Nork bete behar du irisgarritasun-araudia».

Iris García García

Testuak idaztea, egiaztatzea eta itzultzea tresna hauen bidez, bulego eta informazio teknologian dituzten oinarrizko ezagutza onak ditut. Hiru espezialitate horiek erakusten dizkidanak, ikasbidea etengabean egoteko aukera ematen didate, hizkuntza etengabean garatzen jarraitzen baita, eta hori ederki bat da.