Irakurketa Erraza

Zer da Irakurketa Erraza?

Idatzizko informazioa ulertzen erraza izan dadin egiteko modu bat da.

Sistema hau kontuan hartuta egindako dokumentuek, normalean, jargoirik gabeko esaldi laburrak eta edukia ulertzen laguntzen duten irudi argiak uztartzen dituzte. Gero eta gehiago erabiltzen da ikaskuntza-zailtasunak dituzten pertsona askori laguntzeko.

Hala ere, Irakurketa Erraza bigarren hizkuntza bat ikasten ari diren pertsonei laguntzeko ere balio du, baita irakurtzeko eta idazteko zailtasunak, memoria-arazoak edo presa dutenei ere.

Irakurketa Erraza batzuetan Hizkera Argiarekin nahasten da. Biek helburu bera badute ere —informazioa ulertzen errazagoa dela ziurtatzea—, Irakurketa Errazeko testu bat, normalean, Hizkera Argiko testu bat baino nabarmen sinpleagoa izaten da, eta irudi errazak izan ohi ditu. Irudika ditzagun idazteko estilo desberdin horiek lerro batean: Irakurketa Erraza mutur batean legoke, Hizkera Argia erdian, eta idazkera estandarra beste muturrean.

Zergatik erabili beharko genuke Irakurketa Erraza?

Informazio irisgarria jasotzeko eskubidea legez ezarri zen Desgaitasuna duten Pertsonen Eskubideei buruzko Nazio Batuen Konbentzioan (ingelesezko siglak, UNCRPD) eta Erresuma Batuko 2010eko Berdintasun Legean (Equality Act), desgaitasuna duten pertsonak diskriminaziotik babesten dituena.

Informazioa ulertzen erraza den formatuan aurkezten ez bada, pertsona batzuek arazoak izan ditzakete beren bizitzako arlo garrantzitsuei buruzko funtsezko erabakiak hartzeko. Adibidez, lanari, osasunari edo aisialdiari buruzkoak.

Lana

Lanpostu bat eskatzeko inprimakiak, jargoiz betetako lanpostu-deskribapen irisgarritasunik gabeak eta gehiegizko xehetasuna duen informazioa oztopo izan daitezke irakurtzeko zailtasunak dituzten pertsonentzat. Ikaskuntza-zailtasunak dituzten helduen ehuneko txiki batek bakarrik duela ordaindutako lanpostu bat kontuan hartuta, informazio irisgarritasunik gabeak eragindako oztopo guztiz alferrikako horiek kentzea, argi eta garbi, oso gai sozial garrantzitsua da.

Hezkuntza

Informazioa irakurketa errazeko formatuan ematea da eskolek eta unibertsitateek hezkuntza irisgarriagoa egiteko dituzten modu ugarietako bat, bai ikaskuntza-arazoak dituzten pertsonentzat, bai irakurtzeko zailtasunak dituztenentzat. Horren adibide bat da gai baten puntu eta zati garrantzitsuak letra lodiz eta buletdun zerrendekin markatzea.

Osasuna

Ikaskuntza-zailtasunak dituzten pertsonek osasunaren arloan desberdintasun handiak eta saihesgarriak jasan ditzakete. Gizarte Segurantzaren zerbitzuek eta webguneek, baita Estatuari lotutako beste edozein webgunek ere, 2018tik indarrean dagoen Irisgarritasun Araudia bete behar dute. Legeria horrek formatu irisgarrian dagoen osasun-informazioaren kopurua nabarmen hobetu badu ere, oraindik paziente askok ez dute informazio hori ulertzeko moduan jasotzen.

Kontsultatu gure artikulua: 'Nork bete behar du irisgarritasun-araudia'

Aisialdia

Ikaskuntza-zailtasunak dituzten pertsonek jarduera sozial gutxiagotan hartzen dute parte, harreman gutxiago dituzte, ariketa gutxiago egiten dute eta arte-sektorearekiko interes txikiagoa dute arazo horiek ez dituzten pertsonek baino. Aisialdiko jarduera horietan oztopo asko badaude ere, informazio irisgarria funtsezko gaia da. Aisialdi-guneei, klubei eta garraioei buruzko informazio irisgarria sortzeak ikaskuntza-arazoak dituzten pertsonen parte-hartzea errazten du.

Nola sortu informazioa Irakurketa Erraza formatuan?

Une honetan, ez dago Irakurketa Errazerako estandar finkaturik. Hala ere, sistema honen erabiltzaile, itzultzaile, akademiko eta beste askok adostu dute puntu hauek jarraitzea, kontuan hartu beharreko gogoeta garrantzitsuak baitira eduki irisgarria sortzeaz pentsatzen dugunean.

Informazioa Irakurketa Errazarekin irisgarri egiteak jende askori laguntzen badio ere, ez da nahikoa guztientzat. Baliteke irakurle batzuek laguntza gehigarria behar izatea dokumentua ulertzeko, hala nola bideoak, audioak edo laguntzaileen laguntza. Edonola ere, puntu hauek erreferentzia ona dira hasteko.

Dokumentuan pentsatzea hasi aurretik

Itzulpen irisgarria aldez aurretik planifikatzea, eta ez gerorako uztea. Bertsio irisgarriak ondo prestatzeko denbora behar izaten da batzuetan, eta ez da arraroa formatu irisgarria behar duten pertsonek denbora luzez itxaron behar izatea eskuragarri egon arte.

Pentsatu behar da Irakurketa Errazeko dokumentua egiteko arrazoian eta irakurle batek nola erabil dezakeen. Nor da xede-publikoa? Zein dira haren beharrak?

Benetan garrantzitsua al da dokumentua? Galdera arraroa dirudi, baina irakurtzea oso zaila izan daiteke pertsona batzuentzat. Horregatik, garrantzitsua da aztertzea dokumentuak behar adina garrantzi duen norbaitek laguntzaile edo lagun batekin duen denbora urria horretan gasta dezan.

Dokumentu guztiak egokitzeko aurrekonturik ez badago, denboran edo dirutan, onena erabilgarrienak iruditzen zaizkigun dokumentuak lehenestea da.

Ona da dokumentua irakurtzea eta zer mezu eta gertaera diren garrantzitsuak erabakitzea. Zer informazio nagusi jakin nahi du irakurleak? Kendu testuaren mezu nagusiari ezer gehitzen ez dion edo beharrezkoa ez den guztia.

Azkenik, suposatutzat eman den informazioa hartu behar da kontuan. Falta al da irakurle batek gure dokumentuari zentzua emateko jakin behar duen zerbait? Batzuetan gauzak oso argi daude gure buruan, beharrezko ezagutza guztia dugulako, baina gaitik kanpo dagoen pertsona batentzat, batez ere ikaskuntza-arazoak dituztenentzat, beharrezkoa izan daiteke gaiak pixka bat gehiago azaltzea.

Ideiak antolatzea

Ona da denbora pixka bat hartzea Irakurketa Errazeko dokumentu bat nola egituratu pentsatzeko, ezer idatzi edo egokitu aurretik. Bestela, lerroz lerroko egokitzapen oso literal bat egiteko tentazioa izan dezakezu. Normalean, hori ez da beharrezkoa, eta ziur aski dokumentu luze eta alferrik korapilatsu bat sortuko du, ulertzen zaila.

Azal berri bat sortzea. Ziurtatu behar da azalean argi idatzita agertzen direla dokumentuaren gaia, egilea eta Irakurketa Errazeko bertsioa dela.

Ideien ordena egiaztatzea. Ez da beharrezkoa jatorrizko dokumentuaren ordena jarraitzea. Berrantolatzeak zentzu handiagoa badu, berrantolatu egiten da.

Kronologia mantentzea. Garrantzitsua da dokumentua jarraitzen erraza dela ziurtatzea, gertaerak, jarraibideak edo prozesuak gertatzen diren ordenan jarriz.

Goiburuak erabiltzea. Ulertzen errazak diren atal-izenburu eta azpititulu batzuk sortzeak testua zatitzeko, atseginagoa eta irakurtzen errazagoa egiten du.

Zer espero du jendeak? Adibidez, irakurleek ziur aski espero dute harremanetarako datuak edo laguntza-iturriak dokumentuaren amaieran aurkitzea. Hala ere, ez dugu irisgarritasun-arazoa dakarten orri edo dokumentuetara jo behar.

Azkenik, beharrezkoa ez bada ere, eduki-taula edo -orri bat gehitzea erabilgarria izan daiteke, batez ere dokumentu luzeetan. Pertsona batzuentzat irakurtzea erronka handia izan daitekeenez, eduki-taula batek dokumentuan nabigatzen lagun diezaieke.

Hitzak

Irakurketa Errazaren jarraibideek sarritan azpimarratzen dute hizkera «erraza» erabili behar dela. Zer esan nahi du zehazki? Azken batean, pertsona batentzat «erraza» dena ez da zertan beste batentzat ere hala izan. Edonola ere, oinarrizko gomendio batzuk ezar daitezke:

• Jargoia saihestea. Jargoia egoera  edo inguruabar jakin batzuetan erabiltzen diren hitzek osatzen dute.
• Hitz «zailak» erabiltzea saihestea. Maiz erabiltzen ez diren hitzez ari gara. Ona da mota horretako hitzak ahal den guztietan saihestea, baina beti kontuan hartuta, esan dugun bezala, «zaila»k gauza desberdina esan nahi duela pertsona bakoitzarentzat egoera bakoitzean.
• Jargoia eta hitz zailak azaltzea. Mota horretako adierazpenak sartzea beste erremediorik ez dagoenean, laguntzeko egin daitekeena da letra lodiz markatzea eta haien esanahiaren azalpen labur eta zehatz bat ematea… ahal bada, hitz hori erabili eta berehala. Beste aukera bat da mota horretako hitzekin glosario bat sortzea dokumentuaren amaieran.
• Metaforak saihestea, baita esapide idiomatikoak eta argiak ez diren beste hitz batzuk ere. Arrazoia da erraz gaizki uler daitezkeela. Horren ordez, erabilgarriagoa da eguneroko adibideak erabiltzea zerbait azaltzeko.
• Kontuz akronimoekin. Oso ohikoak ez badira, siglak osatzen dituen adierazpen osoa sartzen saiatu behar da.
• Hitzak modu koherentean aukeratzea. Garrantzitsua da dokumentu osoan hitz edo esaldi bera erabiltzea beti. Adibidez, «Giza Baliabideen saila» esaten badugu, ez dugu bat-batean «Hautaketa-taldea» bihurtu behar.
• Zenbakiak zifratan jartzea, ez hitzetan. Adibidez, «1», «bat» idatzi beharrean.
• Ehunekoak edo zenbaki handiak saihestea. Ahal den guztietan, hobe da «gehienak», «gutxi batzuk» edo «asko» bezalako adierazpenak erabiltzea. «Erdia», «laurdena» edo «hiru laurden» ere erabil daitezke.
• Azkenik, xede-publikoaren adina kontuan hartuta idazten saiatu behar da. Ez da komeni jendea iraintzea hizkera oso umezurrekoa erabiliz.

Esaldiak eta perpausak

Irakurketa Errazaren helburu nagusia informazioa irakurtzen errazagoa egitea da. Beraz, ez da ezinbestekoa arau gramatikalak jarraitzea, horrekin testua pertsona batzuentzat ulertzen zailagoa egiten badugu.

Aditz-denbora errazak erabiltzeak, forma korapilatsuenetako batzuk saihestuz —subjuntiboa («Ez dut uste etorri izango zenik») edo baldintza («Jonek bere motoa salduko luke»), adibidez—, asko errazten du perpausaren ulermena. Era berean, komeni da forma pasiboa saihestea («Jon ikusia izan da») eta perpausak beti forma aktiboan erakustea («Jon ikusi dute»).

Era berean, ona da perpaus errazak erabiltzea, testua alferrik luzatzen duten egitura konplexuak saihestuz. Mendeko perpaus asko dituen esaldi batek oso itxura ona izan dezake paperean, baina ulermen- edo irakurketa-zailtasunak dituen pertsona batentzat benetako erronka izan daiteke.

Puntuazio-markak neurriz erabiltzea ere kontuan hartu beharreko beste puntu bat da. Hobe da bi puntuak edo puntu eta koma ahal den guztietan saihestea, eta puntura eta komara mugatzea, atseginagoak baitira.

Diseinua

Jardunbide onek erakusten digute hobe dela Irakurketa Errazera egokitutako bertsioa jatorrizkoaren ahalik eta antzekoena izan dadin diseinatzea. Betiere, horrek irisgarritasun orokorra arriskuan jartzen ez badu.

Diseinuan kontuan hartu beharreko puntuen artean, hauek daude:

• Letra-tipoa. Letra-tamaina handi batek, 16 puntu edo gehiagokoak, eta letra-tipo erraz batek (Arial, Calibri) asko errazten dute irakurketa. Zenbakiei ere aplikatzen zaie.
• Koloreak. Errazena testu-kolore iluna atzeko plano argi baten gainean izatea da. Pertsona batzuei iruditzen zaie atzeko planoan kolore leun eta pastel batek irakurtzea errazten duela.
• Letra lodiko testua. Hitz edo testu bat nabarmentzeko edo azpimarratzeko, hobe da beti letra lodia erabiltzea eta letra etzana edo azpimarratua saihestea, pertsona batzuek zailtasunak baitituzte formatu horretako hitzak irakurtzeko.
• Letra larriak. Gramatikak behartzen ez gaituen guztietan, hobe da ez erabiltzea. Pertsona batzuei zailak egiten zaizkie, letra guztiak larriz daudenean uniformetasun handiagoa sortzen delako. Oro har letra bakoitzaren forma ezagutuz irakurtzeko joera dagoenez, horrek alferrikako zailtasun gehigarria ekar dezake.
• Estekak. Esteka bat edo helbide elektroniko bat sartu behar bada, hobe da lerro bereizi batean jartzea. Saihestu dezagun testuaren gorputzean sartzea.
• Dokumentuaren luzera. Onena da 16 orrialde ez gainditzea, nahiz eta hobe den 8ra murrizten badugu. Dokumentu handiak zatitan bana daitezke, beharrezkoa bada.
• Inprimatzeko papera. Zure dokumentua formatu fisikoan egongo bada, interesgarria da paper lodia eta kalitate onekoa erabiltzea. Arrazoia da horrela saihesten dela tinta orriaren alde batetik bestera gehiegi igarotzea, horrek irakurketa zailduko bailuke.

Irudiak

Irudi errazak ulertzen errazak dira ikusten duten pertsona gehienentzat, haien ama-hizkuntza edozein dela ere, eta irakurtzen edo idazten jakin ala ez.

Irakurketa Errazeko dokumentu bateko irudi batek testua ulertzen lagun dezake (batez ere irakurtzen ez dakitenentzat), baita memorian eta kontzentrazioan ere, eta gaiaz hitz egiten ere bai, dokumentua beste pertsona batekin batera erabiltzen ari bada, laguntzaile batekin adibidez.

Argazkiek, gainera, laguntzen diote irakurleari testuak zer gai lantzen duen aldez aurretik jakiten. Era berean, dokumentua atseginagoa egiten dute hari ekiterakoan.

Irakurleak ezagutu behar duen zerbait nabarmentzeko ere balio dute, eraikin edo pertsona jakin bat kasu (ospitaleak, medikuak, irakasleak eta abar).

Kontuz ibili behar da dokumenturako irudi bat aukeratzean, askotan argazki desegokiak edo nahasgarriak aukeratzen baitira. Hobe da behar den denbora hartzea irudi aproposa aurkitzeko. Hona hemen argazki aproposa bilatzeko jarraibide batzuk:

• Irudi erraz eta zehatzak bilatzea. Objektuz betetako argazki konplexuak erabiltzea irudirik ez jartzea baino okerragoa izan daiteke.
• Esaldi edo paragrafo labur bakoitzeko irudi bat jartzea. Horrek ez du esan nahi dokumentua irudiz bete behar denik, baizik eta argi ikusi behar dela zer irudi doan zer testu-blokerekin. Irudia eta aipatzen duen testu-zatia lerrokatuta ez badaude, nahasgarria izan daiteke.
• Irudiak argi erakustea. Ziurtatu behar da argazkiaren inguruan zuriunea dagoela, testuak estal ez dezan eta ondo ikus dadin.
• Sormena erabiltzea. Irakurketa Errazeko dokumentu batean argazkiak, eskuz egindako marrazkiak eta baita grafikoak ere erabil daitezke. Gogora dezagun badaudela bunbuiloak, geziak, seinaleak eta gurutzeak, enfasia emateko erabil daitezkeenak. Konbina daitezke, baina beti kontuz, dena nahasgarri edo gainkargatu ez dadin.
• Irudi-bankuak erabiltzea. Sarean irudi-banku asko daude (batzuk doakoak, beste batzuk ordainpekoak). Aukeratutako irudiek egile-eskubiderik ez dutela ziurtatu besterik ez da egin behar.
• Koloreak laguntza gisa erabiltzea, ez komunikazio-bide gisa. Ez ditzagun koloreak bakarrik erabili ideia bat komunikatzeko, aurkitu baititzakegu irakurle daltonikoak edo guk nahi dugunaz bestelako esanahia ematen dioten beste kultura batzuetakoak. Adibidez, gorriak arriskua esan nahi dezake, baina baita zorte ona ere.
• Argazkiak koherentziaz jartzea. Ez da irudi bera erabili behar dokumentu bateko leku desberdinetan esanahi desberdinekin.
• Dokumentu digitaletan testu alternatiboa eskaintzea. Horrela, ziurtatzen duzu Irakurketa Errazeko zure dokumentuko irudiak eta estekak ikusmen-arazoak dituzten pertsonengana ere iristen direla. Zehatza eta ahalik eta laburrena izan behar da irudia deskribatzean edo estekaren helmuga adieraztean. Horrela, pantaila-irakurgailuek zailtasun gutxiago izango dituzte erabiltzaileari informazioa emateko.

Xede-publikoa

Dokumentu bat Irakurketa Errazekoa dela ziurtatzeko modurik onena ikaskuntza-zailtasunak dituen pertsona bati egiaztatzeko eskatzea da. Horrela, jakingo dugu ondo ulertzen den ala ez.

Ahal den guztietan, ona da dokumentuak erabiliko dituztela dakizun pertsonei egiaztatzeko eskatzea. Ezin bada, mota honetako zerbitzuak eskaintzen dituzten profesionalak daude.

Azken gogoetak

Irakurketa Erraza erabilgarria da informazioa irisgarri egiteko, baina ez da sendabide magikoa, ezta zientzia zehatza ere. Ez ditu ordezten aurrez aurreko komunikazio-trebetasun onak. Gogoratu behar da ikaskuntza-desgaitasuna duten pertsona guztiek ezin dutela Irakurketa Errazeko dokumentu bat irakurri. Batzuek laguntzaile bat beharko dute informazioa arakatzen laguntzeko. Badira irisgarritasun-formatu desberdin bat behar duten pertsonak ere, bideo bat edo audio-pista bat, esaterako.

Azkenik, testu bat Irakurketa Errazera egokitzen denean, normala da bakoitzak bere ideiak eta ikuspuntuak jartzea dokumentuan. Zer hitz erabili eta zein ez erabakitzeak, edo gai nagusi gisa zer nabarmendu erabakitzeak, saihestezinez aldatzen du dokumentua. Une bat hartu behar da zer komunikatzen ari garen «ona» edo «txarra», «garrantzitsua» edo «garrantzirik gabea» gisa aztertzeko. Aukeratutako irudiek aniztasuna jasotzen al dute eta diskriminazioa saihesten al dute? Ala estereotipoak betikotzen ari dira? Dokumentu guztietan bezala, Irakurketa Errazeko egokitzapenak gizartean ideiak sortzeko eta zabaltzeko tresna indartsuak izan daitezke; beraz, izan gaitezen arduratsuak haiek erabiltzean.

Iris García García

Testuak idaztea, egiaztatzea eta itzultzea tresna hauen bidez, bulego eta informazio teknologian dituzten oinarrizko ezagutza onak ditut. Hiru espezialitate horiek erakusten dizkidanak, ikasbidea etengabean egoteko aukera ematen didate, hizkuntza etengabean garatzen jarraitzen baita, eta hori ederki bat da.