Adimen artifiziala irisgarritasuna irauli du

Gutako askok uste dugu adimen artifiziala zerbait abstraktua dela, urrutiko kontzeptu bat, giza itxurako robotak eta hologramak dituzten zientzia-fikziozko filmetan bakarrik aurki dezakeguna. Hala ere, gero eta ohikoagoa da gure munduan, eta beste lanbide eta talde demografiko batzuetara ere iristen ari da, desgaitasuna duten pertsonena barne. Adimen artifizialak irisgarritasunaren eta inklusioaren mundua irauli du; izan ere, desgaitasuna duten pertsonen bizi-kalitatea nabarmen hobetu da teknologia mota honekin lotutako irtenbideei esker.

AA teknologia edozein desgaitasun-profili aplika dakioke, eta gailurik arruntenetatik. Adibidez, gaur egun inork ez du zalantzan jartzen telefono adimendunak edo «smartphoneak» laguntza handia izan daitezkeela ikusmen-arazoak dituzten pertsonentzat. Pertsona horiei bizitza independentea egiten uzten dieten aplikazio asko daude, hala nola Seeing AI; harekin, gutunak irakur ditzakete telefonoaren kameraren azpian jarrita.

Azken batean, adimen artifizialaren helburua desgaitasuna duten pertsonen mugikortasuna eta parte-hartzea izugarri hobetzea da, normalean giza adimena eskatuko luketen zereginak automatizatzeko aukera emanez: ahots-ezagutza, ikusmen-pertzepzioa, testu prediktiboaren funtzionalitatea, erabakiak hartzea eta beste hainbat eta hainbat zeregin. Aukera dugu pertsona horien bizitza iraultzeko, independentzia eta irisgarritasun fisikoa sustatzen duten tresna interaktiboen garapena erraztuz.

Adimen artifiziala eta giza harremanak.

Gaur egun, AAren aplikazio praktiko ugari daude desgaitasuna duten pertsonen bizitza eta harreman pertsonalak hobetzeko. Adimen artifizialak komunikazioan duen paper garrantzitsua dela eta, teknologia honen erabilerak asko errazten du informazioa lortzea, bakoitzaren beharretara egokitzen baita.

Entzumen-arazoak dituzten pertsonentzat

Ahotsa testu eta testua ahots bihurtzeko transkripzio-teknologien garapenak izugarrizko onura ekartzen die hizketa-arazoak dituzten pertsonei. Ahots-ezagutzako programek, Voiceitt kasu, erabiltzaileak esandako hitzak diskurtso argi eta normalizatu bihur ditzakete, audio edo testu gisa transmititu daitekeena. «Software» mota hau erabil daiteke, halaber, adierazteko arazoak dituzten pertsonekin aurrez aurreko elkarreraginak errazteko. Era berean, Googleren Parrotron beste AA teknologia bat da, mota honetako arazoak dituztenen ulermena errazten duena.

AAren aurrerapen teknologikoei esker, entzumen-arazoak dituztenen bizitza errazten duten irtenbideak ere sortu dira. GnoSys, Googleren mutu eta gorrentzako itzultzailea, AA duten mota honetako tresnen hornitzaile nagusietako bat da. Eskuekin egindako zeinu-hizkuntza berehala itzultzen du audio edo testu, sare neuronalak eta ordenagailu bidezko ikusmena erabiliz.

Googleren DeepMind-ek ere sistema bat garatu du, esaldi osoak zehaztasunez deskodetzen dituena ezpainen irakurketarako algoritmoak erabiliz. Algoritmo horiek telebista-saio desberdinen 5.000 ordu baino gehiago ikusiz eta 118.000 esaldi aztertuz entrenatu ziren. Emaitza gisa, elkarrizketa bat ulertzeko gai den sistema bat garatu dute, leku publikoetan aurki ditzakegun egoera zaratatsuetan eta argiztapen desberdinekin.

Ikusmen-arazoak dituzten pertsonentzat

Pertsona itsuentzat eta ikusmen-arazoak dituztenentzat iraultzailea den AAn oinarritutako tresna bat OrCam da. Sistema honek ikusmen-informazioa azkar transmititzen du, ahots-aginduei erantzunez. Jendea detektatu, produktu desberdinak bereizi, koloreak identifikatu eta testu bat, egunkari bat, telefono mugikor bat edo testu inprimatua zein digitala duen edozein gainazal ozen irakur dezake. Aurrekaririk gabeko independentzia-mailak ematen dizkie pertsona itsuei, zeregin ugari beren kabuz egiteko aukera emanez.

Ikusmen-hondarra duten pertsonek ere bizi-kalitatea hobetzeko aukera izan dezakete adimen artifizialarekin. AA batek irudietako objektuen testuingurua interpreta dezake eta erabiltzaileari deskribatu, irudiak ezagutzeko teknologien bidez. Mota honetako ordenagailu bidezko ikusmen-plataforma baten adibide bikaina Microsoften Seeing AI da, lehen aipatua: mundua deskribatzen die ikusmen-arazoak dituzten pertsonei, dokumentuak irakurriz, haien itxura deskribatuz eta aurpegiak eta emozioak identifikatuz.

Domotika, guztiontzat pentsatua

Egia bada ere gaur egun gero eta etxe gehiagotan ikusten direla, desgaitasuna duten pertsonak dira domotikako gailu berrietatik onura gehien atera dezaketenak. Etxe adimendunen aplikazioei esker —argiak, gortinak, garaje-ateak, termostatoak eta abar—, modu errazagoan bizi daitezke.

Argiztapen adimenduna argiak urrutitik pizteko edo itzaltzeko erabil daiteke, baita argi-kopurua erregulatzeko ere. Badira gortinak automatikoki irekitzeko eta ixteko aplikazio mugikorrak, edo garaje-atea edonondik kontrolatzeko aukera ematen dutenak. Termostato adimendunek etxeko tenperatura kontrolatzeko eta urrutitik etengabe atsegin mantentzeko funtzioak ere badituzte. Txirrin adimendun bat instalatzea —erabiltzaileei atean nor dagoen pantaila batean ikusteko eta atea irekitzeko edo ixteko aukera ematen diena— bereziki erabilgarria izan daiteke mugikortasun-arazoak dituzten pertsonentzat.

Mugikortasun murriztua duten pertsonak eta pertsona itsuak dira domotika-teknologien erabileratik onura gehien ateratzen dutenak. Hori guztia ahots-agindu errazen bidez aktibatzen da, erabiltzaileak behar duena azkar azaltzeko eta bilatzen ari den informazioa eskatzeko aukera ematen baitute.

Alexa aplikazioa, adibidez, baliabide bikaina da pertsona horientzat: ahots bidezko elkarreragina ahalbidetzen du, alarmak eta oroigarriak aktibatzen ditu, musika jotzen du, zeregin-zerrendak sortzen ditu eta denbora errealeko informazioa ematen du.

Zer egin dezake AA batek irisgarritasunaren alorrean?

Gogora dezagun adimen artifiziala dela normalean gizakiek egiten dituzten zeregin kognitiboak egiteko gai diren ordenagailu edo algoritmo adimendunak deskribatzeko erabiltzen den terminoa. Horrek pertsonak imitatzen dituzten eta logika erabiltzen duten irtenbide teknologiko ugari hartzen ditu barne, hala nola xake-partidak edo ekuazioen ebazpena.

AA bereizten duen teknologietako bat ikaskuntza konputazionala da (ikaskuntza automatikoa edo ingelesez «machine learning» ere deitua), algoritmoei ikasten eta garatzen uzten diena, datu gehiagoren aurrean jarriz, bezeroen eskaerak aurreikusteko. Adibidez, bilaketa-emaitza pertsonalizatuagoak eskaintzeko, Googlek ikaskuntza konputazionala erabiltzen du. Haren algoritmoek informazioa biltzen dute Interneteko erabiltzaileek zer bilatu duten eta sare sozialetan zer gustatu zaien jakiteko.

Hori guztia aplika daiteke Internet guztiontzat leku irisgarriagoa izan dadin, batez ere oztopo gehien aurkitzen dituztenentzat. Adimen artifizialak eskaintzen dituen eta irisgarritasun-oztopo horiek kentzen laguntzen duten metodoen adibide batzuk:

• Irudiak ezagutzeko programak.
• Aurpegiak ezagutzeko programak.
• Ezpainen irakurketa ezagutzeko programak.
• Testuen laburpenak.
• Denbora errealeko itzulpen- edo azpititulu-programak.

Jarraian, zeregin edo laguntza zehatzetarako aplikazio edo programen adibide batzuk proposatzen dizkizuegu.

Ikusmen-arazoak dituzten pertsonentzat:

• VoiceOver iPhonerako pantaila-irakurgailu bat da. AA erabiltzen du aplikazioen ikonoak, bateria-maila eta irudiak deskribatzeko, eta hori guztia mezu elektronikoak edo testu-mezuak ozen irakurtzeko bere funtzio nagusiari gehituta.
• Talkback aurreko aplikazioaren baliokidea da, baina Androiderako. Pertsonei telefonoa osorik erabiltzeko aukera ematen die.
• Siri Appleren laguntzaile birtuala da. Erabiltzaileek behar dutena argi esan besterik ez dute egin behar. Ahots-kontrolari esker, edozer eska daiteke, Googlen bilaketa bat egitetik lagun bati testu-mezu bat diktatzeraino, eta komunikazioa inoiz ez bezala errazten du.
• Cortana Microsoftek garatutako laguntzaile birtuala da, Windowsen eskuragarri. Ikusmen-desgaitasuna duten pertsonei ordenagailua erabateko independentziaz erabiltzeko aukera ematen die.

Pertsona gorrentzat edo entzuteko zailtasunak dituztenentzat:

• Ava pertsona-talde baten elkarrizketa berehala transkribatzeko AA erabiltzen duen aplikazio bat da. Programaren algoritmoak gehitzen ditu puntuazioa, hiztunaren izena eta erabiltzailearen hiztegiko edozein hitz garrantzitsu. Entzumen-desgaitasuna duten pertsonek hainbat pertsonaren arteko elkarrizketa batean parte hartzeko eta hura jarraitzeko modu erraza da, ezpainak irakurri beharrik gabe.
• RogerVoice taldeko elkarrizketetarako tresna bat da, esandakoa 90 hizkuntza desberdinetan berehala transkribatzen duena. Avaren antzera funtzionatzen du.

Muga fisikoak dituzten pertsonentzat:

• Ahotsez aktibatzen diren telefono adimendunek laguntzaile birtualak erabiltzen dituzte —Siri, Google Assistant eta Google Voice Access (Googleren ahots bidezko sarbidea)—, mugikortasun murriztua duten pertsonek aplikazioak erabil ditzaten. Azken hori eskuko trebetasun-arazoak dituzten pertsonentzat garatu zen berariaz.
• IFTTT beste aplikazio batzuk lotzen dituen programa bat da, eskuko trebetasun mugatua duten pertsonek telefonoaren ezaugarri guztiak eroso erabil ditzaten. Beste aplikazio batzuekin konbinatzen da, ekintzak automatikoki egiteko, hala nola posta irakurtzea edo sare sozialetan argitaratzea.

Bestalde, web-orri irisgarri bat sortzea erronka handia izan daitekeen arren (kontsultatu gure web irisgarritasunari buruzko artikulua, zuretzat hain zaila izan ez dadin), adimen artifizialeko teknologiak irisgarritasuna iraultzeko ahalmena du, ikaskuntza konputazionalak webgune baten diseinua eskaneatu eta aztertzeko aukera ematen baitu:

• Aurpegiak ezagutzeko AA bat aplikatzea «captchak» ordezteko, ikusmen-arazoak dituzten pertsonentzat gainditzen zailak izan baitaitezke.
• Muga fisikoak dituzten erabiltzaileentzat teklatu bidezko nabigazioa hobetzea, tabulazio-tekla erabiliz.
• Ahotsa edo hizketa ezagutzeko sistemak erabiltzea, Googleren Project Euphonia kasu; horri esker, hitz egiteko arazoak dituzten pertsonek Internet erabil dezakete soinu eta keinuekin.
• Pertsona itsuentzat audio-deskribapenak dituen edukia sortzea.
• Entzumen-arazoak dituzten pertsonentzat bideoetan lineako itzulpenak eta azpitituluak sartzea, Microsoft Translator bezala.
• Letra-mota, koloreak eta tartea egokitzea pertsona itsuentzat edo ikusmen-arazoak dituztenentzat.
• Adimen-desgaitasuna duten pertsonek erabili ohi dituzten jerga, esapide idiomatikoak eta esaldiak biltzen dituen datu-base integratu bat sortzea.

Adimen artifiziala eta mugikortasuna

Gaur egun, edozein desgaitasun mota duten pertsonek onura atera dezakete AA teknologietatik. Enpresa askok egiten dute ahalegina desgaitasuna duten pertsonen gizarteratzea babesteko, hala nola Microsoften irisgarritasunerako AA programak: adimen artifizialaren ahalmena baliatzen du zailtasunak dituzten pertsonek eguneroko bizitzan edo lanean, leku batetik bestera mugitzean, aurki ditzaketen oztopo mental eta fisiko askotarikoei irtenbideak emateko.

Gidatze autonomoko autoek eta mota honetako beste garraiobide batzuek aurrekaririk gabeko mugimendu-askatasuna ematen diete etxean ainguratuta dauden desgaitasuna duten pertsonei. Googleren Waymok, Uberrek, Lyftek, Drive AIk eta beste batzuek sortutako ibilgailu autonomoek amaiera ematen diote isolamendu fisiko horri, eta bizimodu sozialagoa izatera animatzen dute. Desgaitasuna duten pertsonek etxetik irten, auzoan mugitu, lagunekin geratu edo baita lana aurkitu ere egin dezakete gidaririk gabeko ibilgailu horiek erabiliz. Horrela, mugikortasun independentea lortzea errazagoa da, eta bultzada bat ematen zaio erabiltzaile bakoitzaren behar eta gaitasunekin lotutako irisgarritasunari, gizartean erabat txertatuta daudenean.

Maila errazagoan, lekuetara edo lekuetan zehar mugitzea eta nabigatzea errazten duten aplikazioak eta programak ditugu. Adibidez, mundu osoan ezaguna den Google Maps GPS aplikazioa. Gurpil-aulkien erabiltzaileek edo ikusmen-arazoak dituzten pertsonek bidaiak aldez aurretik planifika ditzakete, eta ibilbidea eta mugitzeko modurik onena ikusi, beren behar indibidualen arabera. Hiri batean eskuragarri dauden arrapalak eta igogailuak aurki daitezke garraio publikoko ibilbidearen fitxan dagoen «gurpil-aulkiarentzako irisgarritasuna» aukera aktibatuta. Gainera, «leku irisgarriak» funtzioak —Google kontuko profil pertsonalean konfigura daitekeenak— erabiltzaileei laguntzen die leku desberdinen banaketari buruzko xehetasun gehiago emanez: sarrerak, aparkalekuak, komunak eta atseden-guneak. Ikusmen-arazoak dituzten pertsonek funtzio hau erabil dezakete, adibidez, eraikin baten sarreraren kokapen zehatza aurkitzeko.

Mugikortasuneko beste aplikazio interesgarri bat Wheelmap da; jendearentzat irekita dauden establezimendu guztiak katalogatu eta mapan jartzen ditu (kafetegiak, dendak, jatetxeak eta abar).

Ikusmen-arazoak dituzten pertsonentzat, Soundscape oso erabilgarria izan daiteke, 3D audio-teknologia erabiltzen baitu inguruak deskribatzeko. Horrela, erraz aurki dezakete inguruko edozein erakargune edo bidegurutze, eta hori oso erabilgarria da hiri batean mugitzeko.

Nabigaziorako laguntzaren beste adibide bat Moovit da, garraio publikoaren erabiltzaileentzako programa bikaina. Ibilgailuan soinu-abisuak aktibatuta ez daudenean, autobus edo tren batean adibidez, Moovitek denbora errealeko trafiko-informazioa ematen du, eta hori oso erabilgarria da ikusmen-desgaitasuna dutenentzat.

Desgaitasuna duten pertsonei barnealdeetan ibilbide segurua eskaintzen dien lehen aplikazioa Evelity da. Harekin, erraz mugi daitezke banaketa konplexuko edo jendez betetako espazioetan, hala nola metro-geltokietan, unibertsitateetan, merkataritza-guneetan edo estadioetan. Evelityk jarraibide zehatzak ematen ditu eta GPS funtzioa du. Gainera, berariaz diseinatuta dago erabiltzaile-profil bakoitzaren beharrak betetzeko:

• Ikusmen-arazoak dituzten pertsonek VoiceOver eta Talkback pantaila-irakurgailuekin funtziona dezan konfigura dezakete, eta horrela jarraibideak entzun.
• Entzumen-arazoak dituzten pertsonek testu-deskribapenak eta ikonoak erabil ditzakete orientatzeko.
• Gurpil-aulkian dauden edo mugikortasun murriztua duten pertsonek ibilbide optimizatuak eska ditzakete.

Etorkizun itxaropentsua

Desgaitasuna duten pertsonek asko dute irabazteko AAn oinarritutako irtenbideekin, eguneroko jardueretan trebetasuna hobetzeko eta trebetasun berriak eskuratzeko aukera izateko. Irisgarritasuna, gizarteratzea eta bizitza independentea bideragarri bihurtzen dira teknologia honi esker, bestela zailtzat edo ezinezkotzat jo litezkeen moduetan.

Adimen artifiziala garatzen jarraitu ahala, litekeena da desgaitasuna duten pertsonek aurkitzen dituzten arazorik zailenei aurre egiteko modu sortzaile eta berritzaileagoak ikustea, eta, horrela, haien bizi-kalitatea hobetzea.

Iris García García

Testuak idaztea, egiaztatzea eta itzultzea tresna hauen bidez, bulego eta informazio teknologian dituzten oinarrizko ezagutza onak ditut. Hiru espezialitate horiek erakusten dizkidanak, ikasbidea etengabean egoteko aukera ematen didate, hizkuntza etengabean garatzen jarraitzen baita, eta hori ederki bat da.