Kapazitismoa desegiten eta aniztasuna sustatzen

Zergatik izan ditzakete desgaitasunik ez duten pertsonek jarrera negatiboak desgaitasunaren eta desgaitasuna duten pertsonen aurrean? Kapazitismoa desgaitasuna duten pertsonen aurkako aurreiritzia eta diskriminazioa da, eta askotan haiek "sendatzeko" eta "normal" bihurtzeko nahi goitik beherako batekin dator. Jokabide horren ondorioz, desgaitasuna duten pertsonek sentitu dezakete desgaitasunik ez dutenak baino gutxiago balira bezala tratatzen dituztela, sentimendu hori eragiten duenak horretarako asmo kontzienterik ez badu ere.

Kapazitismoa ezaugarritzen eta elikatzen duten faktoreen artean, hauek daude:

·Egituratu gabeko topaketa sozialetan sortzen den antsietatea: desgaitasunik ez duten pertsonak deseroso sentitzen dira desgaitasuna duten pertsonen ondoan.

·Baldintzatze sozial eta kulturalak, baita arauak ere (adibidez, "ezagutzen dudan jendea, nire antzekoa, ona da").

·Gutxiengoen aurrean ohikoak diren erantzunak: desgaitasuna duten pertsonak baztertu egiten dira, arrazagatik, erlijioagatik, etniagatik, sexu-orientazioagatik eta abarrengatik baztertzen diren beste talde batzuk bezala.

·Heriotzaren beldurrezko pentsamenduak: desgaitasunik ez duten pertsonek mugikortasun-arazoak dituzten edo funtzio fisikoak galdu dituzten pertsonekin topo egiten dutenean agertzen dira...

·Desgaitasunaren aurreko jarrera hierarkikoak: modu sinplista baina okerrean, desgaitasun mota batzuk (adibidez, fisikoak) beste batzuk baino onargarriagotzat jotzen dira (adibidez, buruko gaixotasunak edo adimen-desgaitasunak).

·Desgaitasunari buruzko sinesmen moral oker eta iraingarriak: zaharkituak egon arren, oraindik ere gertatzen dira, eta desgaitasuna bekatuen zigortzat edo pertsona baten edo haren familiaren gaineko epaitzat hartzen da

·Desgaitasunarekin lotutako hainbat faktore, hala nola larritasuna, ikusgarritasuna eta aurreikusgarritasuna (adibidez, aldi baterako desgaitasun-egoerak iraunkorrak baino begi hobez ikusten dira).

Desgaitasunik ez duten pertsonek desgaitasunaren aldeko sinesmen eta sentimenduak adieraz ditzakete esplizituki, eta, aldi berean, jarrera automatiko, inkontziente eta argi eta garbi negatiboak (inplizituak) izan. Ez dira jabetzen jarrera inplizitu horiek desgaitasuna duten pertsonekiko jokabidean eragiten dutela, eta horrek jarrera esplizituen alde positibo oro ezabatzen du.

Zer pentsatzen duzu desgaitasunari buruz? 

Normala da, kapazitismoa ezaugarritzen duten faktoreen zerrenda irakurtzean, pertsona batzuen jokabideak edo, zenbait kasutan, geureak burura etortzea. Baina kapazitismoa den ala ez jakiteko, galdera hauei erantzun beharko diezu zeure buruari:

Arrazoi horietako batean edo batzuetan oinarritu al zara desgaitasunari eta desgaitasuna duten pertsonei buruz pentsatzeko? 

Zein uste duzu erabiltzen duzula, edo agian iraganean erabili zenuela? 

Zergatik egin zenuen? Ba al dago desgaitasuna sentimendu edo pentsamendu negatiboekin lotzera eraman zaituen esperientziaren edo iturriren bat (adibidez, telebista edo publizitatea)?

Jarraipena

Kapazitismoa ohikoa da, eta gehienontzat saihestezina, desgaitasuna duten pertsonen aurrean pentsatzeko, sentitzeko eta jokatzeko modua aldatzen saiatzen ez bagara behintzat. Idatzi zerrenda batean zuk edo beste batzuek pentsamendu kapazitistak izateko zer arrazoi izan ditzakezuen. Hori egindakoan, hausnartu une batez: Nola alda dezakezu pentsatzeko modua desgaitasuna duen pertsona batekin edo desgaitasuna gogorarazten dizun zerbaitekin topo egiten duzun hurrengo aldian?

Psikologoek pentsamendu azkarra eta motela bereizten dituzte. Azkar pentsatzen dugunean, lasterbideetara jotzen dugu, estereotipoetara esaterako, gure esperientziari zentzua emateko. Aurreiritzi horiek denbora eta buru-energia aurrezten digute -azkar eta erraz pentsa dezakegu-, baina pertsonei buruzko ondorio faltsuak ateratzeko eta modu diskriminatzailean jokatzeko arriskua dugu.

Ezagutza-prozesu motelago eta arretatsuago batek pentsamendu kritikoa erabiltzera behartzen gaitu, lehenago ateratako ondorioak berrikusteko. Astiroago joaten bagara eta desgaitasunari buruzko gure ustekizunak edo ondorioak ere zalantzan jartzen baditugu, pentsamendu kapazitista hartzeko aukerak murriztu ahal izango ditugu.

Hartu minutu batzuk iraganean pentsamendu kapazitistan zergatik erori zaren hausnartzeko. Nola saia zaitezke etorkizunean hori saihesten? Zer iritzi edo sinesmen alternatibo (motelago) identifika ditzakezu orain desgaitasunari buruz lehen ateratako ondorio (azkarragoei) aurre egiteko?

Nola gogoraraziko diozu zeure buruari arretaz eta astiro pentsatu behar duzula desgaitasunaren aurrean nola sentitzen zaren hausnarrarazten dizun zerbaitekin edo norbaitekin topo egiten duzun hurrengo aldian?

Pablo Alcaraz Pérez