Web Irisgarritasuna Berrikusteko Txostena (IRA)

Zer da IRA (Web Irisgarritasuna Berrikusteko Txostena)?

Duela gutxi eguneratu da EN301549 V3.2.1 araudia (UNE-EN 301549:2022 arauaren baliokidea da), eta azken eguneratze horren arabera ezartzen da hiru urtean behin Web Irisgarritasuna Berrikusteko Txostena aurkeztu behar dela, IRA txostena ere deitua (gaztelaniazko siglen arabera). Era berean, orriz orri ebaluatu beharreko irizpideak ezartzen ditu, web-orriak zein aplikazio mugikorrak izan, deskarga daitezkeen dokumentuak barne.

Txosten horiei esker, webguneen eta aplikazio mugikorren irisgarritasun-betekizunen betetzearen jarraipena egin dezakegu. Haien helburua web irisgarritasun iraunkor eta eguneratua bermatzea da, estatuko araudiek (1112/2018 Errege Dekretua) eta Europakoek ((EB) 2018/1524 Betearazpen Erabakia) ezarritako jarraibide eta betekizunen arabera; araudi horiek, aldi berean, nazioarteko gomendioetan oinarritzen dira (Web Content Accessibility Guidelines – WCAG), Internetera sarbide inklusiboa eta oztoporik gabea bilatzen dutenak.

2018. urtearen amaieran, Europako Batzordeak estatu-mailan jarraipena egiteko jarraitu beharreko jarraibideak argitaratu zituen, eta hiru urtean behin aldizkako txostenak bidaltzeko eskatu zuen; txosten horiek publikoak izan behar dute.

Espainian, txosten horiek jasotzeaz arduratzen den erakundea Web Irisgarritasunaren Behatokia da.

Laburbilduz, IRA txostena, funtsean, hainbat fitxa dituen kalkulu-orri bat da, gure webguneko datuekin orriz orri bete behar duguna. Besteak beste, jarduera-eremua, erabilitako teknologiak eta laginaren orriak adieraziko ditugu. Jarraian, txosten-txantiloiak dituzue, Web Irisgarritasunaren Behatokiari entrega dakizkiokeen bi formatuetan: ODS eta XLSX.

IRAk bi aldaera ditu, bata enpresa pribatuentzat eta bestea erakunde publikoentzat, baina funtsean berdinak dira. Dokumentuaren eremu-atalean bete beharreko dokumentazioa da aldatzen den gauza bakarra.

Administrazio publikoentzako txantiloiak

Irisgarritasuna berrikusteko txostenaren txantiloia (Administrazio publikoa) (xlsx) - (GARRANTZITSUA: Microsoft Excel erabili editatzeko).

Irisgarritasuna berrikusteko txostenaren txantiloia (Administrazio publikoa) (ods) - (GARRANTZITSUA: LibreOffice Calc erabili editatzeko).

Enpresa pribatuentzako txantiloiak

Irisgarritasuna berrikusteko txostenaren txantiloia (Erakunde pribatua) (xlsx) - (GARRANTZITSUA: Microsoft Excel erabili editatzeko).

Azpimarratu behar da, IRA hasieran administrazio publikoen webguneek irisgarritasun-araudia bete zezaten diseinatu bazen ere, gaur egun enpresa pribatu askok txosten hau beteta entregatu behar dutela. Hori da, adibidez, 2022tik aurrera Kit digitalaren laguntza eskatu nahi duten enpresen kasua, UNE-EN 301549:2022 araua betetzeko betekizunen artean.

Nola egiten da Web Irisgarritasuna Berrikusteko Txosten bat?

Europako Batzordeak berrikuspen- eta jarraipen-metodo bi ezartzen ditu, estatu kide guztiek aplikatu beharrekoak:

• Metodo sinplifikatua, webguneei bakarrik aplika dakiekeena. Metodo honetan, irisgarritasun-betekizun batzuk modu automatizatuan ebaluatu behar dira. Espainian, UNE-EN 301549 Jarraipen Sinplifikaturako Metodologiaren arabera egiten da. Azpimarratu behar da metodo honek gure webgunea zer egoeratan dagoen jakiteko ideia bat egiteko baino ez duela balio, eta inola ere ez lukeela esan nahiko gure webguneak UNE-EN 301549:2022 araua gainditzen duenik.
• Sakoneko metodoa, webguneei zein aplikazio mugikorrei aplika dakiekeena. Metodo honetan, irisgarritasun-betekizun guztiak sakon ebaluatuko dira. Administrazio publikoen kasuan, Ekonomia Gaietako eta Eraldaketa Digitaleko Ministerioa izango da, bere Web Irisgarritasunaren Behatokiaren bidez, jarraipena egiteaz, egindako berrikuspenak berrikusteaz eta biltzeaz arduratuko den erakundea. Enpresa pribatuetan, jarraipen hori enpresaren irisgarritasunaren jarraipenaz arduratzen den sailak egin beharko du.

Horregatik, oso gomendagarria da enpresa eta/edo webgune bakoitzak web irisgarritasuneko sail bat izatea bere taldean. Sail horrek bilduko du Irisgarritasuna Berrikusteko Txostenak sortzeko behar den informazioa, Espainian aplikatzen den UNE-EN 301549:2022 arauaren arabera.

Noiz egin eta entregatu behar dira Web Irisgarritasuna Berrikusteko Txostenak?

Administrazio publikoak:

1112/2018 Errege Dekretuak bere 17. artikuluan ezartzen du web irisgarritasuneko auditoria sakonak aldizka egin behar direla, edo webgune edo aplikazio bat martxan jarri aurretik (diseinu-fasea). ADDAWtik, biziki gomendatzen dugu irisgarritasun-prozesua proiektuaren fase guztietan egotea, eta ez irisgarritasun-auditoria amaieran egitea. Diseinu-fasetik irisgarritasunaren jarraipena egiten bada, ziurtatuko dugu irizpide bisualak eta garapenekoak irisgarritasunekoekin lerrokatuko direla, eta etorkizuneko kostuak aurreztuko ditugu, hartutako erabakien gainean aldaketak egin behar izango ez ditugulako.

Hori kontuan izanda, jakin behar da Web Irisgarritasuna Berrikusteko Txostena gehienez hiru urtean behin egin beharko dela, edo webgune edo aplikazio mugikor berri bat abiarazten den bakoitzean, eta hori derrigorrezkoa da administrazio publikoentzat, besteak beste.

Prest izateko epeak Errege Dekretua indarrean sartu zenetik zeuden finkatuta: webguneen kasuan, 2020ko irailaren 20a, eta aplikazio mugikorren kasuan, 2021eko irailaren 20a. Harrezkero, kontuan izan behar da Web Irisgarritasunaren Behatokia edozein unetan jar daitekeela harremanetan txostena bidaltzeko eskatzeko, gainerako txosten zehatzetako edozeinekin batera. Beraz, IRA guztiak eginda eta gordeta izaten saiatu behar dugu.

Enpresa pribatuak:

Gomendagarria da enpresa pribatuek aldizka irisgarritasun-auditoriak egitea. Hala ere, ez dugu ahaztu behar enpresa pribatuak «56/2007 Legea, abenduaren 28koa, Informazioaren Gizartea Bultzatzeko Neurriei buruzkoa (LISI)» legean oinarritzen direla, eta lege horretan, irizpideak betetzen dituztenek irisgarriak izan behar dutela ezartzen den arren (nork izan behar duen irisgarria egiazta dezakezue esteka honetan), ez da adierazten nahitaez aldizkako irisgarritasun-txostenak egin behar dituztenik. Beraz, enpresa pribatuek ez dute mota honetako txostenik behar hiru urtean behin entregatzeko, baina oso gomendagarria litzateke egindako auditoria-txostenak gordetzea, edozein irisgarritasun-akatsen aurrean justifikatu ahal izateko ekintzak egin zirela, eta enpresak, balizko hutsegitea gorabehera, norabide horretan ekintzak egin dituela.

ADDAWtik, gure irisgarritasun-auditorien bidez, baiezta dezakegu enpresa pribatuaren webguneak irisgarritasun-araudia betetzen duela, eta gure irisgarritasun-ziurtagiria erabiltzen bada, bermatuko dugu, denboran zehar eta aldaketen aurrean, webgune horrek araudia betetzen duela.

Nola bete Web Irisgarritasuna Berrikusteko Txostena?

Betetzeko modua aldatu egiten da behar dugun IRA bertsioaren arabera: enpresa pribaturakoa edo administrazio publikorakoa. Desberdintasun bakarra lehen orrian dago: eremuaren definizioan. Puntu hori gainditu ondoren, txantiloia berdina da, eta betetzeko modua ere bai.

Administrazio Publikorako eremuaren definizioa

Egin behar den lehen gauza Eremuaren Definizioa («Definición de Ámbito») fitxa betetzea da. Bertan dago web irisgarritasuna berrikusteko txostena egingo zaion erakundeari dagokion informazio orokorra. Jarraian, puntuz puntu ikusiko dugu zer jarri gelaxka bakoitzean, txantiloian bertan adierazten den definizioa erabiliz eta, behar denean, zabalduz.

URAren izena («Nombre de la URA»)

URA Irisgarritasunaren Ardura duen Unitatea da, eta erakunde publikoek bakarrik dute (udalek, ministerioek, unibertsitateek, epaitegiek...). Hori oso kontuan hartu behar dugu.

Administrazio publikoaren URAk kontsulta daitezke administrazio elektronikoaren webgunean.

URAren DIR3 kodea («DIR3 de la URA»)

URArekin gertatzen den bezala, administrazio publikoek bakarrik dute DIR3 kodea. Txantiloiak berak dioen bezala, eremu honetan aurreko eremuan adierazitako URAren DIR3 kodea (Unitate Organikoen eta Bulegoen Direktorio Komuna) adierazi behar dugu. Hau da, URA XXX Zuzendariordetza Nagusia bada, XXX Zuzendariordetza Nagusiaren DIR3 kodea adierazi. Administrazio Elektronikoaren Atariko esteka honetan adierazten da nola sartu DIR3-Direktorio komuna aplikaziora, txosten hau betetzeko behar diren DIR3 kodeak bilatzeko. Esteka honetatik DIR3 kodeak kontsulta ditzakezu.

URAren eskumen-eremua («Ámbito competencial de la URA»)

Oro har, AGEn (Estatuko Administrazio Orokorra), URAen eskumen-eremua dagokion Ministerioa izango da; AEetan (autonomia-erkidegoak), erreferentziako autonomia-erkidegoa; eta TEetan (toki-erakundeak) eta gainerako erakunde behartuetan, URAen eskumen-eremua bata edo bestea izango da, URAk beren antolaketa-ezaugarrien arabera nola zehaztu diren. 

URAren eskumen-eremuaren DIR3 kodea

Eremu honetan, aurreko eremuan adierazitako URAren eskumen-eremuaren DIR3 kodea adieraziko dugu. Administrazio Elektronikoaren Atariko esteka honetan adierazten da nola sartu DIR3-Direktorio komuna aplikaziora, eremu hau betetzeko behar diren DIR3 kodeak bilatzeko: Joan unitate organikoen eta bulegoen direktorio komunera.

Webgunearen arduraduna den erakundea («Entidad responsable del sitio web»)

Eremu honetan webgunearen arduraduna den erakundearen izena adieraziko dugu, adibidez, XXX Zuzendariordetza Nagusia.

Erakunde arduradunaren DIR3 kodea

Hemen, aurreko eremuan adierazitako webgunearen erakunde arduradunaren DIR3 kodea adieraziko dugu.

Webgunearen arduraduna den erakundearen/pertsonaren helbide elektronikoa

Eremu honetan webgunearen arduraduna den erakundearen edo pertsonaren harremanetarako helbide elektronikoa adieraziko dugu.

Lurralde-eremua («Ámbito territorial»)

Hemen adieraziko dugu autonomia-erkidego bat, toki-erakunde bat edo Estatuko administrazio orokorrekoa den. Garrantzitsua da txantiloiak eskaintzen duen goitibeherako zerrendatik hautatzea.

Gai-eremua («Ámbito temático»)

Hemen markatuko dugu auditatzen ari garen webgunea zer eremutakoa den; berriro ere, garrantzitsua da txantiloiak ematen dizkigun aukeren artean hautatzea, eta kontuan hartu eremu batekoa baino gehiagokoa izan daitekeela.

Enpresa pribatuentzako eremuaren definizioa

Enpresa pribatuentzako txantiloiarekin ari bagara lanean, egin beharko dugun lehen gauza eremua betetzea izango da. Bertan, gure enpresaren eta auditoriaren beraren datu orokorrak emango ditugu; puntuz puntu azalduko ditugu eremuak

Webgunearen arduraduna den enpresa («Empresa responsable del Sitio web»)

Auditoria zer enpresarentzat egiten dugun.

Webgunearen arduraduna den erakundearen/pertsonaren helbide elektronikoa

Ez dago askoz gehiago gehitzeko, salbu eta garrantzitsua dela hemen webgunearen arduraduna jartzea. Irisgarritasun-sailaren arduradunak ez du zerikusirik.

Webgune mota («Tipología del sitio web»)

Eremu honetan zehaztuko dugu webgune bat den ala aplikazio mugikor bat («app»).

Webgunearen izena («Nombre Sitio Web»)

Webguneari eman diogun izena. Azpimarratzen dugu EZ dela enpresaren izena, webgunearena baizik.

Webgunearen URLa

Webgunearen URL helbide absolutua.

Berrikuspenaren irismena («Alcance de la revisión»)

Webgune osoa edo zati bat bakarrik auditatuko dugun; normalena hemen «Todo el contenido de la web pública» (webgune publikoaren eduki guztia) jartzea da.

Berrikuspenaren data

Auditoria egiten dugun data.

Aztertu beharreko adostasun-maila («Nivel de conformidad a analizar»)

Hemen zehaztuko dugu zer araudi gainditzen saiatzen garen. Ez da «WCAGen AA maila» jarri behar, normalena Espainiako araua gainditzen saiatzea baita. Beraz, honako hau jarri beharko genuke: «UNE-EN 301 549:2022 - excluyendo el contenido no incluido por el RD 1112/2018» (1112/2018 ED-k barne hartzen ez duen edukia kanpoan utzita).

Gutxieneko irisgarritasun-euskarria («Soporte de accesibilidad mínimo»)

Webgunearen irisgarritasuna onartzen duten sistema eragile, web-nabigatzaile, laguntza-produktu eta beste erabiltzaile-aplikazio batzuen konbinazioen gutxieneko multzoa zehaztuko dugu. Hau da, webguneak behar bezala eta irisgarritasun-euskarri egokiarekin funtzionatzea espero den inguruneak. Zehazki, adierazi beharko litzateke zer sistema eragile eta nabigatzailerekin egin den berrikuspena (bertsio zehatza barne), eta ea, berrikuspena amaitu ondoren edo aldi berean, webgunea laguntza-produkturen batekin probatu den, hala nola NVDA, Jaws, VoiceOver...

Adibide gisa, hau jar genezake: «Browser DevTools/Inspector, HTML Validation, Keyboard only, VoiceOver Screen Reader, WAVE Browser Extension, ZoomText Fusion, Chrome - Latest, Chrome for Android, Edge - Latest, Firefox – Latest».

Ebaluazio mota («Tipo de evaluación»)

Eremu honetan normalena «Autoevaluación con recursos externos» (kanpoko baliabideekin egindako autoebaluazioa) jartzea litzateke.

Enpresaren izena

Orain bai, enpresaren izena adieraziko dugu, eta ez du zertan webgunearenarekin bat etorri.

Oharrak

Eremu hau kontuan hartzea nahi dugun edozein informaziorekin beteko dugu, baina guk hutsik uztea gomendatzen dugu.

Hemendik aurrera, eremu hauek beharrezkoak dira bai administrazio publikoetan, bai erakunde pribatuetan.

Teknologiak

Jarraian, webgunean erabilitako teknologiak zehaztu behar dira. Orrian agertzen ez den bat erabiltzen bada, «JavaScript» adibidez, haren zehaztapen ofizialaren URLa ere adierazi behar da. Gogora dezagun teknologia erabiltzeko moduak zehaztu dezakeela irisgarritasunarekin bateragarria den ala ez. Irisgarritasunarekin bateragarriak ez diren teknologiak erabiliz gero, webguneak teknologia horren mende ez dagoen bertsio alternatiboren bat eskaini behar du. Beraz, puntu honetan teknologiak eta zehaztapenaren URLa sartuko ditugu; hau da, teknologiaren dokumentazioa dagoen helbidea.

Lagina

Hurrengo urratsa aztertutako lagina adieraztea da; beraz, ikus dezagun zer idatzi behar dugun zutabe bakoitzean:

Id

Orriari ematen diogun identifikatzaile bakarra da. Gorakorra, sekuentziala eta bakarra izan behar du.

Izen laburra

Guk orriari ematen diogun izena. Subjektiboa da, baina webgunearen helburua definitzen duen izena izaten saiatu behar dugu.

Klasea

«Página web» (web-orria) eta «Documento no web» (web ez den dokumentua, adibidez PDF bat) aukeren artean hautatu behar dugu.

Mota

IRAk gutxienez eskatzen du hasierako orri bat, irisgarritasun-adierazpena duen beste bat eta, gutxienez, ausazko bat egotea. Dena den, gogora dezagun ausazko laginak laginaren % 10 izan behar duela.

URLa

Aztertu beharreko orriaren helbide absolutua.

Helbideratze alternatiboa

Hau da normalean «ogi-apurrak» edo «Ariadnaren haria» deitzen dena, eta helbide honetara nola iritsi markatzean datza.

Elementu motak

Hemen definituko dugu orri honek irisgarritasunean eragina izan dezakeen zer duen, adibidez, inprimakiak, taulak eta abar.

Irizpideak

Hemen dago berritasuna; izan ere, txosten berri honetan, WCAG 2.1eko irizpideei irizpide berrien bilduma bat gehitu zaie, fitxetan bereizita: irizpide orokor berriak, bideoetarako irizpide gehigarriak, ahots bidezko komunikazio bidirekzionala duten webguneetarakoak... Guretzat oso erabilgarria izan da Olga Carrerasek egindako dokumentu hau, 301549 v3.2.1 arauaren eta WCAG 2.1en arteko baliokidetasun-erlazioa jasotzen duena.

Atal honetan orriz orri auditatu behar da irizpide bakoitza, eta betetzen den ala ez markatu. Egin ahala, IRA txostenak nota bat erakusten du emaitzen fitxan, automatikoki. Beti adostasun partziala lortuko dugu, irizpide guztiak gainditzen ez baditugu, nahiz eta hori ez den beharrezkoa IRA gainditzeko.

Beren webgunea auditatzen nola hasi ez dakitenentzat, gure Web irisgarritasunerako sarrera artikulua gomendatzen dugu, lanean hasteko oinarri batzuk eskuratzeko. Azkenik, Irisgarritasun Behatokiak egindako gida bat uzten dizuegu; bertan zehazten dute irisgarritasun-irizpide bakoitza nola berrikusi, baita haien helburu zehatzak ere.

ADDAWtik Web Irisgarritasuna Berrikusteko Txostena (IRA) egiten lagun diezazuekegu.

Gure auditoriei buruz gehiago jakin nahi baduzu, bisitatu gure irisgarritasun-auditoriak orria; bertan azaltzen dugu nola egiten ditugun, eta zure webgunearen berrikuspen bat eska dezakezu.

Iris García García

Testuak idaztea, egiaztatzea eta itzultzea tresna hauen bidez, bulego eta informazio teknologian dituzten oinarrizko ezagutza onak ditut. Hiru espezialitate horiek erakusten dizkidanak, ikasbidea etengabean egoteko aukera ematen didate, hizkuntza etengabean garatzen jarraitzen baita, eta hori ederki bat da.