7. ikasgaia (10 guztira) · 14 min irakurtzeko · Berrikuspen-data: 26/10/2026
Funtsezko kontzeptuak: irisgarritasun unibertsala, arrazoizko egokitzapenak eta zama neurrigabea
Ikasgai ireki bat irakurtzen ari zara. Matrikulatu doan testak eta ariketak egiteko, zure aurrerapena gordetzeko eta ziurtagiria lortzeko.
Orain arte, arauak banan-banan aztertu dituzu. Guztietan hitz berak agertzen dira behin eta berriz: irisgarritasun unibertsala, arrazoizko egokitzapenak, zama neurrigabea, eduki baztertua, alternatiba irisgarria, adostasun-presuntzioa. Esanahi zehatza duten kontzeptu juridikoak dira, eta praktikan oso sarri erabiltzen dira gaizki: irisgarritasun-adierazpenetan, erreklamazioei emandako erantzunetan eta baldintza-agirietan. Ikasgai honetan elkarrekin ikusiko dituzu, haien arteko desberdintasunekin, jakin dezazun noiz aplikatzen den bakoitza eta noiz erabiltzen dituen norbaitek aitzakia gisa.
Irisgarritasun unibertsala eta diseinu unibertsala: abiapuntuko betebeharra
1/2013 LEDri buruzko ikasgaian ikusi zenuen bezala, irisgarritasun unibertsala inguruneek, produktuek eta zerbitzuek bete behar duten baldintza da, pertsona guztiek haiek ulertu eta erabili ahal izan ditzaten modu seguru, eroso, autonomo eta naturalean. Diseinu unibertsala (edo guztientzako diseinua) hori lortzeko modua da: produktuak eta zerbitzuak hasieratik pentsatzea, ahalik eta pertsona gehienek erabili ahal izan ditzaten, gerora egokitu beharrik gabe. Lege-definizioak berak argitzen du diseinu unibertsalak ez dituela baztertzen talde jakin batzuek behar dituzten laguntza-produktuak, hala nola pantaila-irakurgailu bat edo braille-lerro bat.
Hiru ezaugarrik definitzen dute betebehar hori:
- Aurretiazkoa da: inork eskatu aurretik betetzen da, diseinatzean, garatzean eta argitaratzean.
- Kolektiboa da: iristen den edozein pertsonari egiten dio mesede, ez identifikatutako norbaiti.
- Egiaztagarria da: arlo digitalean, EN 301 549 (PDF, leiho berri batean irekitzen da) arauarekin eta WCAGekin neurtzen da.
Arrazoizko egokitzapenak: kasu zehatzari emandako erantzuna
Arrazoizko egokitzapenak zama neurrigabea ezartzen ez duten aldaketa eta egokitzapen beharrezko eta egokiak dira, pertsona jakin batek bere eskubideak berdintasun-baldintzetan egikaritu ahal izan ditzan irisgarritasun orokorra nahikoa ez denean. NBEren Konbentzioaren 2. artikulutik datoz, eta 1/2013 LEDk logika berarekin jasotzen ditu. Arrazoirik gabe ukatzea diskriminazio modu bat da.
Ingurune digitalean, hauek dira arrazoizko egokitzapenen adibide batzuk:
- Webguneak PDF eskaneatu gisa bakarrik eskaintzen duen kontratua pertsona itsu bati bidaltzea Word formatu etiketatuan edo HTMLn.
- Oposizio baten lineako azterketa baten denbora luzatzea, sakagailu bat erabiltzen duen desgaitasun motorreko hautagai batentzat.
- Keinu-hizkuntzako interpretea duen bideodei bidezko arreta edo txat bidezkoa eskaintzea, telefono-dei bat eskatzen zuen izapide bat osatzeko.
- Ikusmen urria duen langile baten lanpostua eta barne-tresnak konfiguratzea.
| Ezaugarria | Irisgarritasun unibertsala | Arrazoizko egokitzapena |
|---|---|---|
| Noiz | Aurretik, berez, diseinuan | Ondoren, behar zehatz bat sortzen denean |
| Norentzat | Edozein erabiltzailerentzat | Pertsona identifikatu batentzat |
| Nola aktibatzen den | Ez da beharrezkoa inork eskatzea | Normalean, pertsonak eskatuta |
| Muga | Eduki baztertuak eta justifikatutako zama neurrigabea | Egokitzapenak zama neurrigaberik ez ekartzea |
| Adibide digitala | WCAG 2.1 AA betetzen duen eskaera-formularioa | Dokumentu jakin bat formatu irisgarrian bidaltzea |
Funtsezko puntua
Arrazoizko egokitzapenek irisgarritasun unibertsala osatzen dute, ez dute ordezten. Erakunde batek ezin du bere webgunea ez-irisgarri utzi eta «eskatzen dutenei egokitzapenak» agindu: irisgarritasunaren betebehar orokorrak hor jarraitzen du, eta egokitzapenak, hala ere, pertsona jakin batek behar duena bakarrik estaltzen du.
Zama neurrigabea: frogatu behar den salbuespena
Zama neurrigabeak aukera ematen du betekizun jakin bat ez betetzeko, hura betetzeak ahalegin gehiegizkoa ekarriko liokeenean behartuta dagoenari. Bi arau handietan agertzen da, ñabardurekin.
Sektore publikoan (1112/2018 ED)
(EB) 2016/2102 (PDF, leiho berri batean irekitzen da) Zuzentarauari jarraituz, ebaluazioak kontuan hartu behar ditu erakundearen tamaina, baliabideak eta izaera, eta erakundearentzako kostu eta onura estimatuak alderatu behar ditu desgaitasuna duten pertsonentzako onura estimatuekin, webgunearen edo aplikazioaren erabileraren maiztasuna eta iraupena kontuan hartuta. Zuzentarauaren zioek gaineratzen dute lehentasun, denbora edo ezagutza falta ez direla arrazoi legitimoak. Alegatzen bada, irisgarritasun-adierazpenean azaldu behar da, eta zer alternatiba irisgarri eskaintzen diren adierazi.
Sektore pribatuan (11/2023 Legea)
Europako Irisgarritasun Legeak antzeko irizpideak finkatzen ditu bere VI. eranskinean: betetzearen kostu garbien eta operadorearen kostu osoen edo negozio-bolumenaren arteko proportzioa, kostuen eta onuren estimazioa desgaitasuna duten pertsonentzako onurari dagokionez, eta erabileraren maiztasuna eta iraupena. Zuzentarauak betebehar formalak gehitzen ditu: ebaluazioa dokumentatu eta gorde egin behar da, gutxienez bost urtean behin berritu behar da, bai eta zerbitzua aldatzen denean edo agintaritzak eskatzen duenean ere, eta ezin da alegatu operadoreak irisgarritasuna hobetzeko berariaz bideratutako finantzaketa jasotzen badu. Zama neurrigabea produktu jakin baterako alegatzen bada, operadore ekonomikoak merkatuaren zaintza-agintaritzari jakinarazi behar dio (mikroenpresak komunikazio horretatik salbuetsita daude).
Bi araubideetan, ebaluazioa betekizunez betekizun egiten da. Justifika daiteke gutxi kontsultatzen den artxibo bateko ehun ordu bideo zahar azpititulatzea neurrigabea dela; ezin da «webgune osoa» neurrigabetzat jo.
Ohiko akatsa
Irisgarritasun-adierazpenean hau idaztea: «Zama neurrigabea dela-eta, atariak ez ditu irisgarritasun-betekizunak betetzen», ebaluaziorik gabe, zifrarik gabe eta alternatibarik gabe. Adierazpen baliogabea da: zama neurrigabeak benetako ebaluazio bat behar du, eduki edo betekizun jakinei aplikatzen zaie, eta alternatiba irisgarri bat eskaintzera behartzen du.
Eremutik kanpo, baztertua, neurrigabea edo bete gabea
Eduki bat irisgarria ez denean, sektore publikoko irisgarritasun-adierazpenak zergatik den esatera behartzen du. Kategoriak ez dira trukagarriak:
- Ez-betetzea: edukia arauak hartzen du eta ez du betetzen. Oztopo gehienetarako kategoria zintzoa da, eta zuzenketa-plan batekin batera joan behar du.
- Zama neurrigabea: edukia arauak hartzen du, baina salbuespena ebaluatu eta justifikatu egin da.
- Arauak hartzen ez duen edukia: dagokion ikasgaian ikusi zenituen 1112/2018 (PDF, leiho berri batean irekitzen da) EDren bazterketetako batean sartzen da (2018ko iraila baino lehenagoko ofimatika-fitxategiak, zuzeneko multimedia, kontrolatzen ez den hirugarrenen edukia, etab.).
11/2023 Legean, gainera, oinarrizko aldaketa agertzen da (legea aztertzean ikusi zenuen funtsezko aldaketa): betekizun bat ez da eskatzen, hura betetzeak produktuaren edo zerbitzuaren oinarrizko izaera aldatuko balu. Zama neurrigabeaz bestelako irudia da: ez du kostuaz hitz egiten, baizik eta produktuak dena izateari utziko liokeela.
Adibidea
Foru-aldundi batek 2005etik 2016ra bitarteko osoko bilkuren 1.500 akta eskaneatu ditu argitaratuta. 2018ko irailaren 20a baino lehenagoko ofimatika-fitxategiak dira, eta ez dira behar administrazio-prozesu aktiboetarako: errege dekretuaren betebeharretatik kanpo daude, eta hala adierazten du adierazpenak, edozein akta formatu irisgarrian bidaltzea eskainiz, eskatuz gero. Aldiz, aurtengo laguntzen oinarriak, horiek ere PDF eskaneatuan, arauak hartzen ditu: haien irisgarritasun-falta zuzendu beharreko ez-betetze bat da, ez bazterketa bat.
Alternatiba irisgarria eta bertsio alternatibo betetzailea
Alternatiba irisgarri bat eskaintzea derrigorrezkoa da eduki bat baztertuta dagoenean edo zama neurrigabea justifikatu denean: telefono bat, aurrez aurreko hitzordu bat, dokumentua beste formatu batean bidaltzea. Alternatibak benetakoa, doakoa eta arrazoiz azkarra izan behar du.
Beste gauza bat da WCAGen bertsio alternatibo betetzailea: orri baten bigarren bertsio bat, betetzen duena, jatorrizkotik iristeko modukoa, informazio eta funtzionaltasun berak dituena eta aldi berean eguneratzen dena. WCAGek onartu egiten dute, baina eskakizun zorrotzekin. Eguneratu gabe geratzen ziren antzinako «testu hutseko bertsioek» ez dute eginkizun hori betetzen, eta, gainera, desgaitasuna duten pertsonak bereizi egiten dituzte.
Adostasun-presuntzioa eta adostasuna
EN 301 549 arauari buruzko ikasgaian ikusi zenuen bezala, arau harmonizatua betetzeak lege-betekizunak betetzen direla presumitzea dakar. Presuntzioa ez da zigilu bat, ezta ziurtagiri bat ere: araua betetzearen ondorio juridiko bat da, ebidentziekin frogatzen dena. Eta adierazpenean argitaratzen den betetze-egoerak (bat dator, partzialki dator bat, ez dator bat) benetako ebaluazio bat islatu behar du: «bat dator» esan nahi du aplikagarriak diren betekizun guztiak betetzen direla, salbuespenik zain egon gabe.
Probatu zuk zeuk
Bilatu zure udalaren edo zure unibertsitatearen webgunearen irisgarritasun-adierazpena (orri-oinean estekatuta egon ohi da). Egiaztatu: eduki ez-irisgarria ez-betetze, zama neurrigabe edo arauak hartzen ez duen eduki gisa sailkatzen al du? Zama neurrigabea alegatzen badu, ebaluazioa azaltzen al du eta alternatiba bat eskaintzen al du? Idatzi falta dena.
Laburpena
- Irisgarritasun unibertsala betebehar orokorra, aurretiazkoa eta kolektiboa da; arrazoizko egokitzapenak pertsona jakin baten beharrari erantzuten dio, eta ez du hura ordezten.
- Zama neurrigabeak kostuen eta onuren ebaluazio dokumentatu bat eskatzen du, betekizunez betekizun; denbora edo lehentasun faltak ez du justifikatzen.
- 11/2023 Legean, ebaluazioa gorde eta berritu egiten da, eta ezin da alegatu irisgarritasunerako finantzaketa jasotzen bada.
- Ez-betetzea, zama neurrigabea eta arauak hartzen ez duen edukia kategoria desberdinak dira adierazpenean; oinarrizko aldaketa 11/2023 Legearen beste irudi berezi bat da.
- Adostasun-presuntzioa EN 301 549 betetzetik sortzen da, eta ebidentziekin frogatzen da, ez zigiluekin.
Ikastaro honetako 3 ikasgai irakurri dituzu: ez itzazu galdu
Sortu zure kontua doan, gorde irakurri duzuna eta jarraitu ikastaroarekin, osorik:
- Ikasgai honetako testa (3 galdera), ikasitakoa egiaztatzeko
- Benetako orriekin egindako ariketa praktikoak
- Zure aurrerapena gordeta: utzi zenuen lekutik jarraituko duzu, edozein gailutatik
- Ikastaroaren egiaztagiria, orduekin, eta 1. mailako doako ziurtagiria azterketa gainditzen duzunean
Zure Google kontuarekin edo zure posta elektronikoarekin bakarrik sartzen zara. Ez duzu pasahitzik behar.