Addaw, joan hasierara Egin dohaintza
wcag2.0

Irizpidea 3.1.5 - Irakurketa-maila (AAA)

ADDAWk euskarara egindako itzulpen ez-ofiziala da hau. Akatsak izan ditzake: dokumentu ofizial eta arauemaile bakarra W3Cren Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2 jarraibideen ingelesezko jatorrizkoa da. Gaztelaniaz ere irakur dezakezu.

Testu batek, izen bereziak eta izenburuak kendu ondoren, bigarren hezkuntzako gutxieneko maila baino irakurketa-maila aurreratuagoa eskatzen duenean, eduki osagarri bat edo hezkuntza-maila hori baino irakurketa-maila handiagorik eskatzen ez duen bertsio bat ematen da.

Betetze-irizpide honen helburua

Edukiak ahalik eta modu sinpleenean eta argienean idatzita egon behar du. Betetze-irizpide honen asmoa hau da:

Betetze-irizpide honek irakurtzeko zailtasunak dituzten pertsonei laguntzen die, eta, aldi berean, egileei testu zailak edo konplexuak argitaratzeko aukera ematen die. Testuaren zailtasuna hura irakurtzeko behar den hezkuntza-mailaren arabera deskribatzen da. Hezkuntza-mailak Hezkuntzaren Nazioarteko Sailkapen Normalizatuaren [UNESCO] arabera definitzen dira; sailkapen hori hezkuntza-sistemak nazioartean alderatu ahal izateko sortu zen.

Testu konplexuak edo zailak egokiak izan daitezke haiek irakurriko dituzten erabiltzaile gehienentzat (hau da, edukia zein pertsonentzat sortu den, horietako gehienentzat). Baina desgaitasuna duten pertsonek ere izango dute testu horietarako sarbidea, irakurtzeko arazoak dituztenak barne, eta pertsona horiek ere izan daitezke erabiltzaile ikasienen eta edukian eztabaidatzen den gaiari buruz ezagutza handiena dutenen artean. Erabiltzaile horientzat testua egoki daiteke, irakurgarriagoa eginez. Hori posible ez bada, eduki osagarri bat eman behar da. Eduki mota hori behar da testuak bigarren hezkuntzako lehen urteetako hezkuntza-maila gainditzen duen irakurtzeko trebetasuna eskatzen duenean, hau da, bederatzi urte baino gehiago eskolara joan diren pertsonek dutena. Maila horretako testu batek oztopo handiak sortzen dizkie irakurtzeko arazoak dituzten pertsonei, eta zailtzat hartzen da desgaitasunik ez duten eta bigarren hezkuntzako ikasketak amaitu dituzten pertsonentzat ere.

Irakurtzeko arazoak dituzten pertsonek, adibidez dislexia dutenek, zailtasunak dituzte idatzizko edo inprimatutako testua ezagutzeko eta dagozkion soinuekin lotzeko. Horri testu bat «deskodetzea» esaten zaio. Deskodetzeak automatikoa izan behar du pertsona batek jariotasunez irakur dezan. Testua hitzez hitz deskodetu behar izateak pertsona gehienek irakurtzen dutena ulertzeko erabiltzen duten energia mentalaren zati bat kontsumitzen du. Hitz labur eta ohikoak eta esaldi laburrak erabiltzen dituzten testuak errazago deskodetzen dira, eta, oro har, irakurtzeko trebetasun txikiagoa eskatzen dute esaldi oso luzeak eta hitz luze eta ezezagunak dituen testu batek baino.

Testu-edukia irakurtzeko behar den hezkuntza-maila («irakurgarritasuna» ere deitua) web-orri bateko testu-pasarte batzuk aztertuz neurtzen da. Web-orriak helburu desberdinekin edo estilo desberdinetan idatzitako testuak baditu, aztertzeko aukeratutako pasarteek orriko eduki moten eta edukia idazteko erabili diren estiloen laginak izan behar dituzte. (Kasu askotan, web-edukiak testu-eduki mota bakarra du, eta idazkera-estilo bera erabiltzen da. Hori gertatzen da, adibidez, dokumentu teknikoetan, lege-oharretan, publizitate-materialean eta abarretan.)

Hezitzaileek ere neur dezakete testuaren edukia ulertzeko behar den hezkuntza-maila. Adibidez, irakasleek testua ebalua dezakete tokiko hezkuntza-mailak kontuan hartuta, bigarren hezkuntzako azken urtean dauden ikasleek dutena baino irakurtzeko trebetasun handiagoa eskatzen duen zehazteko.

Pertsonen izenak, hirien izenak edo beste izen berezi batzuk ezin direnez silaba gutxiagoko izen laburragoetara aldatu, eta, hori eginez gero edo dena izenordainen bidez aipatuz gero, esaldiak ulertzen zailagoak bihur daitezkeenez, betetze-irizpideak zehazten du izen bereziei jaramonik ez egin edo testutik ken dakizkiokeela, irakurtzeko erraztasunaren betekizuna betetzen den ebaluatu aurretik. Izenburuak dokumentuen, liburuen, filmen eta abarren izenari dagozkio. Izenburuak azterketatik kendu edo haiei jaramonik ez egiten zaie; izan ere, izenburuetako hitzak aldatuz gero, izenburuak irakurtzen errazagoak egin litezke, baina ezinezkoa litzateke izenburuak aipatzen duen gaia ulertzea. Horrek zailagoa egingo luke edukia (adibidez, liburu bat, lan akademiko bat, artikulu bat, etab.) irakurtzea eta ulertzea. Horregatik, izenburuak ere berariaz salbuetsita daude.

Web-orri batek hainbat hizkuntzatako pasarteak dituenean, orriko edukiaren % 5 gutxienez osatzen duen eta esaldi osoetan eta paragrafoetan (ez hitz edo esaldi solteetan bakarrik) erabiltzen den hizkuntza ororen irakurgarritasuna kalkulatu behar da. Orriaren irakurgarritasun osoa irakurgarritasun-maila txikienak dituen hizkuntzan oinarrituko da.

Edukien irakurgarritasuna hautatutako pasarteari irakurgarritasun-formula bat aplikatuz ere zehatz daiteke. Irakurgarritasun-formula askok (ez guztiek) 100 hitzeko pasarteetan oinarritzen dituzte beren kalkuluak. Formula horiek hizkuntza askotarako garatu dira. Pasarteko hitzen kopurua zenbatzen da, eta hitzen luzera silaben kopuruaren edo karaktereen kopuruaren arabera zehazten da. Irakurtzeko erraztasunaren formula gehienek esaldien kopurua eta luzera ere zenbatzen dituzte. Edukiko hitzen eta esaldien batez besteko luzera irakurgarritasun-puntuazio bat kalkulatzeko erabiltzen da. (Hizkuntza batzuek, japonierak adibidez, hainbat idazkera-sekuentzia izan ditzakete pasarte berean. Hizkuntza horietarako irakurgarritasun-formulek sekuentzia horien («runs») kopurua eta luzera erabil ditzakete beren kalkuluetan.) Emaitza zenbaki gisa (adibidez, 0-100 eskala batean) edo maila gisa aurkez daiteke. Emaitza horiek Hezkuntzaren Nazioarteko Sailkapen Normalizatuan deskribatutako hezkuntza-mailak erabiliz interpreta daitezke. Irakurgarritasun-formulak eskuragarri daude, hizkuntza batzuetarako behintzat, programa ezagunenetako zuzentzaile ortografikoak erabiltzen direnean, baldin eta aukeretan zehazten bada dokumentuak egiaztatzen amaitutakoan estatistikak lortu nahi direla.

Hezkuntza-mailak
Lehen hezkuntza Oinarrizko bigarren hezkuntza Goi-mailako bigarren hezkuntza Hezkuntza aurreratua
Eskolako lehen 6 urteak Eskolako 7-9 urte Eskolako 10-12 urte Eskolako 12 urte baino gehiago

Hezkuntzaren Nazioarteko Sailkapen Normalizatuaren [UNESCO] egokitzapena

Oharra: Open Society Mental Health Initiative erakundearen arabera, Irakurketa Errazaren kontzeptua ezin da unibertsala izan, eta ez da posible izango alfabetatze- eta ulermen-arazoak dituzten pertsonen gaitasunetara egokitzen den testu bat idaztea. Hizkera egoki argiena eta sinpleena erabiltzea oso komenigarria da, baina WCAG Lan Taldeak ez zuen aurkitu hori lortu zen ala ez probatzeko modurik. Irakurketa-maila erabiltzea idazkera argia sustatzen duen betetze-irizpide batean probagarritasuna sartzeko modu bat da. Eduki osagarria teknika eraginkorra izan daiteke desgaitasun kognitibo mota batzuk dituzten pertsonentzat.

3.1.5 betetze-irizpidearen onura zehatzak:

Betetze-irizpide honek pertsona hauei lagun diezaieke:

  • Idatzizko hizkuntzak (adibidez, artikuluak, jarraibideak edo egunkariak, testuan edo braillez) ulertzeko eta interpretatzeko zailtasunak dituztenei, ezagutza orokorra edo informazio zehatza lortzeko helburuarekin

3.1.5 betetze-irizpidearen adibideak

  1. Aldizkari zientifiko batek ikerketa-artikulu konplexuen laburpen irakurgarriak ditu

    Aldizkari zientifiko batek arloko espezialistei zuzendutako hizkera oso teknikoan idatzitako artikuluak ditu. Aldizkariaren aurkibidea duen orriak artikulu bakoitzaren laburpen bat du, hizkera arruntean. Laburpenak zortzi urteko eskolatzea duen publiko orokorrari zuzenduta daude. Aldizkariaren metadatuek Dublin Core espezifikazioa erabiltzen dute artikuluen hartzaileen hezkuntza-maila «aurreratua» dela identifikatzeko, eta laburpenen xede-publikoaren hezkuntza-maila «oinarrizko bigarren hezkuntza» dela identifikatzeko.

  2. Herritarrentzako informazio medikoa

    Medikuntza-eskola batek berriki egindako aurkikuntza mediko eta zientifikoak azaltzen dituen webgune bat du. Webguneko artikuluak prestakuntza medikorik gabeko pertsonei zuzenduta daude. Artikulu bakoitzak Dublin Core metadatu-espezifikazioa erabiltzen du xede-publikoaren hezkuntza-maila «oinarrizko bigarren hezkuntza» dela identifikatzeko, eta artikuluaren Flesch-Kincaid irakurgarritasun-probaren puntuazioa ere badu. Orri bakoitzeko esteka batek hezkuntza-maila eta beste metadatu batzuk erakusten ditu. Ez da eduki osagarririk behar, oinarrizko bigarren hezkuntzaren mailan irakurtzen duten pertsonek artikuluak irakur ditzaketelako.

  3. E-learning aplikazio bat

    Espainiako kultura-historiari buruzko lineako ikastaro batek arkitektura mairuari buruzko unitate bat du. Unitateak irakurtzeko gaitasun desberdinak dituzten ikasleentzat idatzitako testu bat du. Eraikinen argazkiek eta marrazkiek arkitektura-kontzeptuak eta estiloak irudikatzen dituzte. Antolatzaile grafikoak erabiltzen dira erlazio konplexuak irudikatzeko, eta ahots sintetikoko audio-bertsio bat dago eskuragarri. Bertsio bakoitzaren metadatuek edukien maila akademikoa deskribatzen dute, eta gaztelaniazko testuetarako garatutako formuletan oinarritutako irakurgarritasun-puntuazio bat dute. Ikaskuntza-aplikazioak metadatu horiek eta ikasleei buruzko metadatuak erabiltzen ditu ikasle bakoitzaren beharrei erantzuten dieten edukien bertsioak emateko.

  4. Oinarrizko bigarren hezkuntzako irakurtzeko gaitasuna eskatzen duen informazio zientifikoa

    Beheko testuak (guztira 116 hitz) Estatu Batuetako 4,2 graduko irakurtzeko gaitasuna eskatzen du, Flesch-Kincaid formularen arabera. AEBn, 4,2 gradua lehen hezkuntzaren mailan dago.

    Science is about testing — and about looking closely. Some scientists use microscopes to take a close look. We're going to use a simple piece of paper.

    Here's what you do: Print this page and cut out the square to make a 'window' one inch square. (It's easiest to fold the page in half before you cut.)

    Choose something interesting: a tree trunk, a leaf, flower, the soil surface, or a slice of soil from a shovel.

    Put your window over the thing and look at it closely. Take your time — this is not a race.

    To help you see more details, draw a picture of what's inside your square.

Bideo azalpena

Gaztelaniazko bideoa, euskarazko azpitituluekin. Ikusi YouTuben (WCAG 3.1.5 Irakurketa-maila)

Irizpide hau betetzeko teknikak

W3Ck betetze-irizpide honi lotzen dizkion teknika nahikoak, teknika gomendatuak eta ohiko akatsak, ADDAWk itzuliak. Teknika nahiko bat bakarrik nahikoa da adierazitako egoeran irizpidea betetzeko; gomendatuek gutxienekoa baino harago egiten dute; akatsek irizpidea betetzen ez duten egoerak deskribatzen dituzte.

Teknika nahikoak

Webgune bakoitzak modu desberdinetan heldu diezaioke betetze-irizpide honi. Edukiaren audio-bertsio bat erabilgarria izan daiteke erabiltzaile batzuentzat. Pertsona gor batzuentzat, orriaren keinu-hizkuntzako bertsio bat errazago uler daiteke idatzizko hizkuntzako bertsio bat baino, keinu-hizkuntza izan baitaiteke haien lehen hizkuntza. Webgune batzuek bi gauzak egitea erabaki dezakete, edo beste konbinazio batzuk. Teknika batek ere ez die lagunduko zailtasunak dituzten erabiltzaile guztiei. Horregatik eskaintzen dira hemen hainbat teknika teknika nahiko gisa, beren webguneak irisgarriagoak egin nahi dituzten egileentzat. Webgune jakin batek aurreko teknika edo konbinazioetako edozein erabil dezake, eta Lan Taldeak nahikotzat jotzen du.

Ikusi WCAG teknika guztiak euskaraz

Ikusi erreferentzia Teknikak eta hutsegiteak (W3C, ingelesez)