Addaw, joan hasierara Egin dohaintza

4. ikasgaia (10 guztira) · 14 min irakurtzeko · Berrikuspen-data: 26/10/2026

Nola funtzionatzen du irisgarritasunak: osagaien katea

Ikasgai ireki bat irakurtzen ari zara. Matrikulatu doan testak eta ariketak egiteko, zure aurrerapena gordetzeko eta ziurtagiria lortzeko.

Pertsona itsu batek bere mugikorretik tren-txartel bat erosten duenean, pieza asko aritzen dira aldi berean erosketa horretan: konpainiaren webgunea, nabigatzailea, sistema eragilea, pantaila-irakurgailua, edukia argitaratzeko erabili zen tresna eta pertsona horren beraren esperientzia. Irisgarritasuna ez da orri baten propietate isolatu bat, pieza horiek guztiek bat egitearen emaitza baizik. Ikasgai honetan ikusiko dugu zein diren, nola pasatzen dioten informazioa elkarri eta katearen zer zati dagoen zure esku.

Funtsezko osagaiak, W3Cren arabera

W3Cren Web Irisgarritasunaren Ekimenak (WAI) elkarren mendeko osagaien sistema gisa deskribatzen du web-irisgarritasuna, Essential Components of Web Accessibility dokumentuan. Hauek dira:

  • Edukia: web-orri edo web-aplikazio batean dagoen guztia: testuak, irudiak, soinuak eta bideoak, baita haren egitura eta portaera definitzen dituen kodea edo markaketa ere.
  • Erabiltzaile-agenteak: edukia pertsonari erakusten dioten programak, batez ere nabigatzaileak eta multimedia-erreproduzigailuak.
  • Laguntza-teknologiak: pantaila-irakurgailuak, handigailuak, teklatu alternatiboak, etengailuak, ahots-ezagutzako softwarea… Xehetasunez aztertuko dituzu «Pertsonak eta laguntza-teknologiak» ikastaroan.
  • Erabiltzaileen ezagutzak eta estrategiak: nabigatzailearekin eta beren laguntza-teknologiarekin duten esperientzia, eta weban mugitzeko garatu dituzten estrategiak.
  • Garatzaileak, zentzu zabalean: diseinatzen, programatzen eta idazten dutenak, baita edukia argitaratzen duten erabiltzaileak ere (iruzkin bat, iritzi bat, bideo bat).
  • Egile-tresnak: edukia sortzeko softwarea: eduki-kudeatzaileak edo CMSak (content management system, hala nola WordPress edo Drupal), testu aberastuko editoreak, PDF sortzaileak, formulario-plataformak eta diseinu-tresnak.
  • Ebaluazio-tresnak: balidatzaileak, egiaztatzaile automatikoak, kontraste-analizatzaileak eta antzekoak.

Osagai-talde bakoitzerako, W3Cren erreferentziazko jarraibide batzuk daude. WCAG (Web Edukien Irisgarritasunerako Jarraibideak) edukiaz arduratzen da. ATAG 2.0 jarraibideek (Egile-tresnen Irisgarritasunerako Jarraibideak, 2015) bi gauza eskatzen dizkiete tresna horiei: desgaitasuna duen pertsona batek erabili ahal izatea eta eduki irisgarria sortzen laguntzea. UAAG 2.0 jarraibideek (Erabiltzaile-agenteen Irisgarritasunerako Jarraibideak, 2015ean ohar tekniko gisa argitaratuak) nabigatzaileak eta erreproduzigailuak bideratzen dituzte. Legea eta auditoriak WCAGn zentratzen dira, baina komeni da beste biak ere ezagutzea, batez ere CMS bat kontratatzean.

Nola iristen den informazioa pertsonarengana

Pantaila-irakurgailu batek ez du orria «begiratzen» ikusten duen pertsona batek bezala. Informazioaren ibilbidea, sinplifikatuz, hau da:

  1. Zerbitzariak kodea bidaltzen du: HTMLa egiturarako, CSSa aurkezpenerako eta JavaScripta portaerarako.
  2. Nabigatzaileak kode hori interpretatzen du eta DOMa (Document Object Model) eraikitzen du, hau da, orriaren barne-irudikapena, haren elementu guztiekin.
  3. DOMetik abiatuta, nabigatzaileak irisgarritasun-zuhaitza sortzen du: bertsio sinplifikatu bat, non elementu bakoitzak funtzio bat (botoia, esteka, izenburua, kontrol-laukia), izen bat («Erosi txartela») eta, hala badagokio, egoera bat (markatua, zabaldua, desgaitua) dituen.
  4. Nabigatzaileak zuhaitz hori sistema eragileari erakusten dio irisgarritasuneko programazio-interfazeen bidez; interfaze horiek desberdinak dira Windowsen, macOSen, iOSen, Androiden edo Linuxen.
  5. Laguntza-teknologiak interfaze horiek kontsultatzen ditu eta informazioa ahots, braille, handitze edo ahots-agindu bihurtzen du.

Ondorio praktikoa sinplea da: kodeak ez badu esaten gauza bakoitza zer den, nabigatzaileak ezin du kontatu, eta laguntza-teknologiak ezin du asmatu. 3. mailako HTML semantikoari buruzko ikastaroan ikusiko duzu irisgarritasun-zuhaitza xehetasunez.

Adibidea

Udal baten logotipoak hasiera-orrira estekatzen du, baina irudiak ez du testu alternatiborik:

<!-- Okerra: estekak ez du izenik -->
<a href="/"><img src="logo_ayto_v3.png"></a>

<!-- Zuzena: testu alternatiboak izena ematen dio estekari -->
<a href="/"><img src="logo_ayto_v3.png" alt="Villaserenako Udala: hasiera-orria"></a>

Lehen kodearekin, pantaila-irakurgailuaren arabera, «esteka, logo azpimarra ayto azpimarra v3 puntu png» bezalako zerbait entzuten da, edo «esteka» soilik. Bigarrenarekin, «esteka, Villaserenako Udala: hasiera-orria» entzuten da. Irudia bera da; aldatzen dena irisgarritasun-zuhaitzera iristen den informazioa da.

Katebegi batek huts egiten duenean

Osagaiak elkarren mende daudenez, horietako edozeinetan dagoen akats batek gainerakoetan du eragina. Hauek dira ohiko kasu batzuk:

  • Laguntzen ez duen egile-tresna bat: testu alternatiborako eremurik ez duen CMS bat, edo izenburuak izenburu bihurtu beharrean testu lodi bihurtzen dituen editore bat. Idazten duenak ondo egin nahi du, eta tresnak eragotzi egiten dio.
  • Nabigatzaileak dagoeneko eskaintzen duena aprobetxatzen ez duen edukia: <div> elementuekin eta JavaScriptekin eraikitako goitibeherako bat, <select> bat imitatzen duena, baina bere funtzioaz, aukeratutako aukeraz edo irekita ala itxita dagoen ez duena informatzen.
  • Euskarririk gabeko erabiltzaile-agente edo laguntza-teknologia bat: HTMLren edo ARIAren ezaugarri berri bat, nabigatzaile edo pantaila-irakurgailu batzuek oraindik ondo interpretatzen ez dutena.
  • Oraindik ikasten ari den erabiltzaile bat: ikusmena galdu berri duen eta oraindik bere pantaila-irakurgailua menderatzen ez duen norbait inor baino gehiago dago webgunea sinplea, koherentea eta aurreikusgarria izatearen mende.

W3Ck kontrako zirkulu birtuosoa ere deskribatzen du: nabigatzaileek eta laguntza-teknologiek ezaugarri bat ondo onartzen dutenean, garatzaileek erabili egiten dute eta egile-tresnek txertatu, eta eduki irisgarria sortzeak ahalegin berezirik eskatzeari uzten dio. Osagai batek huts egiten badu, gainerakoek adabaki hauskor eta garestiak erabili behar izaten dituzte.

Funtsezko puntua

Kate osoan, zure erakundeak kontrolatzen dituenak edukia eta hura argitaratzeko tresna dira. Ezin duzu inoren pantaila-irakurgailua edo nabigatzailea aldatu, baina bai ziurtatu zure kodeak eta dokumentuek behar duten informazio guztia ematen dietela, eta kontratatzen duzun tresnak hori egiteko aukera ematen duela.

«Nire nabigatzailean badabil» ez da nahikoa

WCAGk hemen aipatu besterik egingo ez dugun kontzeptu bat dakar: teknologiak irisgarritasunarekin bateragarria den moduan erabili behar dira (ingelesez, accessibility supported), hau da, jendeak benetan erabiltzen dituen nabigatzaileekin eta laguntza-teknologiekin funtzionatzen duen moduan. Ez da nahikoa kodea teknikoki baliozkoa izatea, ezta garapen-taldearen ordenagailuan funtzionatzea ere.

Horrek bi ondorio praktiko ditu. Lehena: seguruena HTMLren elementu natiboak erabiltzea da (<button>, <a>, <input>, <select>); nabigatzaileek eta laguntza-teknologiek urteak daramatzate haiek onartzen, eta funtzioa, izena, egoera eta teklatu bidezko erabilera badituzte jada. Bigarrena: probak benetako hainbat konbinaziorekin egin behar dira, adibidez NVDA Firefox edo Chromerekin Windowsen, VoiceOver Safarirekin iPhonean eta TalkBack Chromerekin Androiden, eta ez bakar batekin. Auditoria-mailan ikasiko duzu hori egiten.

Ohiko akatsa

Besteren katebegiari errua botatzea: «pantaila-irakurgailuaren akatsa da», «eguneratu dezala erabiltzaileak bere nabigatzailea», «gure CMSak ez du uzten». Batzuetan egia da, baina ia beti badago ohiko konbinazioekin funtzionatzen duen edukia eraikitzeko modu bat. Eta egile-tresnak ez badu uzten, hornitzaileari exijitu beharreko betekizuna da hori, ez eduki ez-irisgarria argitaratzeko aitzakia.

Sistemaren hobespenak ere kateko zati dira

Askotan ahazten den katebegi bat pertsonak bere gailuan konfiguratuta dituen doikuntzak dira: testuaren tamaina, zooma, modu iluna, kontraste handia, mugimendu murriztua edo lehenetsita aktibatutako azpitituluak. Webgune irisgarri batek errespetatu egiten ditu doikuntza horiek, baliogabetu beharrean: ez du zooma blokeatzen mugikorrean, ez du testua handitzea eragozten duen tamainarik finkatzen eta ez du mugimendu murriztuaren hobespena alde batera uzten. Horregatik, «letra handitzeko» botoi propio batek ez du ordezkatzen orriak ondo funtzionatzea nabigatzailearen zoomarekin, pertsonak jada ezagutzen duenarekin.

Probatu zuk zeuk

Ireki Chromen edo Edgen botoiak dituen edozein orri eta sakatu F12 garapen-tresnak irekitzeko. Elements (Elementuak) fitxan, hautatu botoi bat eta bilatu Accessibility (Irisgarritasuna) panela: haren funtzioa eta kalkulatutako izena ikusiko dituzu. Errepikatu ikono hutsa den botoi batekin, hala nola bilatzailearen lupa edo zakarrontzi bat. Izena hutsik agertzen bada, katebegi hautsi bat aurkitu berri duzu: pantaila-irakurgailu batek «botoia» baino ez du iragarriko. Firefoxek baliokidea den fitxa bat du, «Irisgarritasuna», bere garapen-tresnetan.

Laburpena

  • Irisgarritasuna kate baten araberakoa da: edukia, erabiltzaile-agenteak, laguntza-teknologiak, pertsonaren ezagutzak, garatzaileak eta egile- eta ebaluazio-tresnak.
  • WCAGk edukia hartzen du; ATAGek, egile-tresnak; UAAGek, nabigatzaileak eta erreproduzigailuak.
  • Nabigatzaileak kodea funtzioa, izena eta egoera dituen irisgarritasun-zuhaitz bihurtzen du: kodeak ez badu esaten, laguntza-teknologiak ezin du jakin.
  • Fidagarriena HTML natiboa erabiltzea eta nabigatzailearen eta laguntza-teknologiaren benetako hainbat konbinaziorekin probatzea da.
  • Webgune irisgarri batek errespetatu egiten ditu pertsonak bere gailuan konfiguratuta dituen hobespenak.

Ikastaro honetako 4 ikasgai irakurri dituzu: ez itzazu galdu

Sortu zure kontua doan, gorde irakurri duzuna eta jarraitu ikastaroarekin, osorik:

  • Ikasgai honetako testa (3 galdera), ikasitakoa egiaztatzeko
  • Benetako orriekin egindako ariketa praktikoak
  • Zure aurrerapena gordeta: utzi zenuen lekutik jarraituko duzu, edozein gailutatik
  • Ikastaroaren egiaztagiria, orduekin, eta 1. mailako doako ziurtagiria azterketa gainditzen duzunean

Zure Google kontuarekin edo zure posta elektronikoarekin bakarrik sartzen zara. Ez duzu pasahitzik behar.