2. ikasgaia (10 guztira) · 10 min irakurtzeko · Berrikuspen-data: 26/10/2026
Irisgarritasuna, desgaitasuna eta aniztasun funtzionala
Ikasgai ireki bat irakurtzen ari zara. Matrikulatu doan testak eta ariketak egiteko, zure aurrerapena gordetzeko eta ziurtagiria lortzeko.
Irisgarritasun digitala da webgune batek, aplikazio batek edo dokumentu batek edozein pertsonak hauteman, ulertu eta erabili ahal izateko duen gaitasuna, pertsona horren gaitasunak eta erabiltzen duen teknologia edozein direla ere. Ez da amaieran gehitzen den ezaugarri bat, produktuaren propietate bat baizik, segurtasuna edo errendimendua bezalaxe. Lehen ikasgai honetan, programa osoan erabiliko dugun hiztegia finkatuko dugu.
Zer esan nahi du «irisgarria» izateak
W3Cren Web Irisgarritasunaren Ekimenak (WAI) honela laburbiltzen du: web-irisgarritasunak esan nahi du desgaitasuna duten pertsonek weba hauteman, ulertu, nabigatu eta harekin elkarreragin dezaketela, eta, gainera, hari ekarpenak egin diezazkioketela. Definizio horrek lau ideia ditu, eta geroago WCAGren printzipio bihurturik ikusiko ditugu: hautemangarria, eragingarria, ulergarria eta sendoa.
Komeni da «ekarpenak egin» aditzari erreparatzea. Irisgarritasuna ez da albiste bat irakurri ahal izatea soilik: egoitza elektronikoko formulario bat betetzea da, transferentzia bat egitea, tren-txartel bat erostea edo iruzkin bat argitaratzea. Pertsona batek denda baten katalogoa kontsulta badezake baina erosketa amaitu ezin badu, zerbitzua ez da irisgarria.
Funtsezko puntua
Irisgarritasuna osatutako zereginetan neurtzen da, ez «ondo ikusten» diren orrietan. Webgune bat irisgarria da edozein pertsonak gainerakoek bezala erabil dezakeenean, laguntza-teknologia batekin edo gabe.
Desgaitasuna: eredu medikotik eredu sozialera
XX. mendearen zati handi batean, desgaitasuna pertsonaren arazo gisa ulertu zen: sendatu edo konpentsatu beharreko urritasun gisa. Hori da eredu medikoa. Hirurogeita hamarreko hamarkadaz geroztik, eta behin betiko Desgaitasuna duten Pertsonen Eskubideei buruzko NBEren Konbentzioarekin (2006; Espainiak 2007an berretsi zuen, eta 2008tik dago indarrean), eredu soziala nagusitu da: desgaitasuna ezaugarri jakin batzuk dituen pertsona baten eta hari oztopoak jartzen dizkion ingurune baten arteko elkarreraginetik sortzen da.
Aldea praktikoa da. Eredu medikoaren arabera, pertsona itsu batek formulario bat erabili ezin badu, arazoa haren itsutasuna da. Eredu sozialaren arabera, arazoa da formularioak ez duela etiketarik, eta, beraz, haren pantaila-irakurgailuak ezin duela iragarri zer eremu den bakoitza. Itsutasuna ez da aldatzen; formularioa, bai. Horregatik hitz egiten dugu oztopoez eta oztopoak kentzeaz: erantzukizuna ingurunea diseinatzen duenarengana igarotzen da, baita ingurune digitala diseinatzen duenarengana ere.
Espainian «aniztasun funtzionala» esapidea ere erabiltzen da; Bizitza Independentearen Foroak proposatu zuen 2005ean, pertsona guztiok modu desberdinetan funtzionatzen dugula azpimarratzeko. Lege-terminoak «desgaitasuna duen pertsona» izaten jarraitzen du (1/2013 Legegintzako Errege Dekretua), eta hori da agiri ofizialetan erabili behar duzuna. Saihestu «desgaitua», «minusbaliatua» edo «elbarria» bezalako terminoak; jada ez dira zuzentzat jotzen.
Desgaitasun iraunkorra, aldi baterakoa eta egoerazkoa
Ohiko akats bat da desgaitasuna duen erabiltzailea pertsona oso zehatz eta urrun gisa irudikatzea. Errealitatea zabalagoa da. Komeni da hiru egoera bereiztea:
- Iraunkorra: ikusmen urria, gorreria edo garun-paralisia duen pertsona bat.
- Aldi baterakoa: besoa igeltsatuta duen norbait, kataraten ebakuntza egin berri diotena edo egun batzuetan ondo entzutea eragozten dion otitisa duena.
- Egoerazkoa: mugikorra eguzkitan begiratzen duen edonor, entzungailurik gabe tren zaratatsu batean doana, haurra besoetan daramala telefonoa esku batekin erabiltzen duena edo konexio motel batekin nabigatzen duena.
Teklatuarekin, azpitituluekin eta kontraste onarekin funtzionatzen duen webgune batek hiru egoerei balio die. Horregatik diogu irisgarritasuna espektro bat dela, eta ez talde txiki batentzat markatzen den lauki bat.
Zifrak: zenbat pertsonaz ari garen
Zifrek arazoaren neurria hartzen eta aurrekontuak erabakitzen dituenaren aurrean defendatzen laguntzen dute. Datu ofizialak dira, biribilduta:
| Eremua | Datua | Iturria |
|---|---|---|
| Espainia | 4,4 milioi inguru desgaitasuna duen pertsona, biztanleriaren % 9 inguru | INE, EDAD 2020 inkesta |
| Europar Batasuna | 87 milioi inguru pertsona, desgaitasunen bat dutenak | Europako Batzordea, Desgaitasunari buruzko 2021-2030 Estrategia |
| Mundua | 1.300 milioi pertsona inguru, biztanleriaren % 16 | OME, 2022 |
| Espainia, 65 urtetik gorakoak | Biztanleriaren % 20 baino gehiago, eta ehunekoa urtero handitzen da | INE, biztanleria-proiekzioak |
Zifra horiei gehitu behar zaizkie desgaitasun aitorturik ez duten baina adinaren ondoriozko ikusmen-, entzumen- edo trebetasun-galera duten adinekoak, bai eta erregistratu gabeko desgaitasuna dutenak ere. Irisgarritasunaren benetako publikoa, ziurrenik, % 9a baino askoz handiagoa da.
Adibidea
50.000 biztanleko udal batek haur-eskoletako plaza eskatzeko izapide bat argitaratzen du, eta sagua erabilita baino ez dabil. INEren proportzioa aplikatuz, udalerri horretako 4.500 pertsona inguruk dute desgaitasun aitortua; haietako askok, eta izapideetan laguntzen duten aitona-amona askok, ezin izango dute izapidea amaitu. Arazoa ez da pertsona horien desgaitasuna: izapidea da.
Zergatik «digitala» eta ez «weba» soilik
Irisgarritasunak nola funtzionatzen duen azaltzen duen ikasgaian ikusiko duzu emaitza orritik haratago doan pieza-kate baten araberakoa dela. Irisgarritasun digitalaz hitz egiten dugu, irismena jada ez delako web-orrietara mugatzen. EN 301 549 (PDF, leiho berri batean irekitzen da) Europako arauak, lege-esparruari buruzko ikastaroan aztertuko duzunak, webguneak, aplikazio mugikorrak, dokumentuak (PDF, bulegotika), mahaigaineko softwarea, multimedia-edukia, hardwarea eta baita laguntza teknikoa ere hartzen ditu barne. WCAG da oraindik ere muin teknikoa, baina printzipioa bera da kanal guztietan: inor ez da kanpoan geratu behar produktua eraikitzeko moduagatik.
Probatu zuk zeuk
Hartu mugikorra eta ireki zure udalaren edo bankuaren webgunea. Saiatu arreta-telefonoa aurkitzen, idazteko erabiltzen ez duzun eskuko erpuru soilarekin eta pantailaren distira gutxienekoan duzula. Idatzi zerk eman dizun lana: botoi txikiak, testu grisak, ezkutatutako menuak. Egoerazko oztopo batzuk bizi berri dituzu, eta beste pertsona batzuentzat oztopo horiek iraunkorrak dira.
Laburpena
- Irisgarritasun digitala da edozein pertsonak hauteman, ulertu, nabigatu, elkarreragin eta ekarpenak egin ahal izatea, laguntza-teknologiarekin edo gabe.
- Eredu sozialak ingurunearekiko elkarreraginean kokatzen du desgaitasuna: oztopoak diseinuak sortzen ditu, eta diseinuak kendu ditzake.
- Espainian 4,4 milioi pertsona inguruk dute desgaitasuna (INE), eta 87 milioi inguruk EBn; horiei gehitu behar zaizkie aldi baterako egoerak eta egoerazkoak.
- Agiri ofizialetan termino zuzena «desgaitasuna duen pertsona» da.
- «Digitala» terminoak weba, aplikazioak, dokumentuak, softwarea eta multimedia hartzen ditu barne, EN 301 549 arauak jasotzen duen bezala.
Ikastaro honetako 2 ikasgai irakurri dituzu: ez itzazu galdu
Sortu zure kontua doan, gorde irakurri duzuna eta jarraitu ikastaroarekin, osorik:
- Ikasgai honetako testa (3 galdera), ikasitakoa egiaztatzeko
- Benetako orriekin egindako ariketa praktikoak
- Zure aurrerapena gordeta: utzi zenuen lekutik jarraituko duzu, edozein gailutatik
- Ikastaroaren egiaztagiria, orduekin, eta 1. mailako doako ziurtagiria azterketa gainditzen duzunean
Zure Google kontuarekin edo zure posta elektronikoarekin bakarrik sartzen zara. Ez duzu pasahitzik behar.