3. ikasgaia (10 guztira) · 9 min irakurtzeko · Berrikuspen-data: 26/10/2026
Irisgarritasuna, erabilgarritasuna eta diseinu unibertsala
Ikasgai ireki bat irakurtzen ari zara. Matrikulatu doan testak eta ariketak egiteko, zure aurrerapena gordetzeko eta ziurtagiria lortzeko.
Irisgarritasuna, erabilgarritasuna eta diseinu unibertsala sinonimo gisa erabiltzen dira askotan, baina ez dira sinonimoak. Nahasteak akats praktikoak dakartza: webgune bat irisgarritzat ematea taldearentzat «erabiltzen erraza» delako, edo uste izatea WCAG betetzeak esperientzia ona bermatzen duela. Ikasgai honetan kontzeptu bakoitza mugatuko dugu, eta elkar nola osatzen duten ikusiko dugu.
Erabilgarritasuna: eraginkortasuna, efizientzia eta gogobetetzea
ISO 9241-11 arauak honela definitzen du erabilgarritasuna: erabiltzaile jakin batzuek produktu bat erabil dezaketen maila, helburu zehatzak eraginkortasunez, efizientziaz eta gogobetetzez lortzeko, erabilera-testuinguru jakin batean. Hiru ideia dira garrantzitsuak hemen:
- Eraginkortasuna: lortzen al du pertsonak nahi zuena?
- Efizientzia: zenbateko ahaleginarekin eta zenbat denboran?
- Gogobetetzea: nola sentitu da hori egitean?
Erabilgarritasuna benetako pertsonekin eta benetako zereginekin neurtzen da, eta beti «erabiltzaile jakin batzuentzat». Hor dago tranpa: probetan desgaitasunik gabeko pertsonek bakarrik parte hartzen badute, produktua oso erabilgarria izan daiteke haientzat, eta erabiltezina beste batzuentzat.
Irisgarritasuna: inor ez dadila kanpoan geratu
Irisgarritasunak aurreko definizioko «erabiltzaile jakin batzuk» zabaltzen ditu, desgaitasuna duten pertsonak barne hartu arte. Beste modu batera esanda: irisgarritasuna ahalik eta pertsona eta teknologia sorta zabalenarentzako erabilgarritasuna da. WCAGk helburu hori irizpide egiaztagarrietan zehazten du (gutxieneko kontrastea, teklatua, testu-alternatibak, etab.), eta irizpide horiek oinarri komun gisa balio dute.
Horrek ondorio garrantzitsu bat du: WCAG beharrezkoa da, baina ez nahikoa. Orri batek AA mailako irizpide guztiak bete ditzake, eta nahasgarria izaten jarraitu. Adibidez, etiketa zuzenak eta foku ikusgarria dituen hogei urratseko formulario bat irisgarria da arauaren arabera, baina nekagarria edonorentzat, eta bereziki etengailu bat erabiltzen duen desgaitasun motorra duen pertsona batentzat. Betetzea abiapuntua da, ez helmuga.
Adibidea
Egoitza elektroniko batek izapide bat eskaintzen du, «Hasi» botoi batekin, ezin hobeto etiketatua eta teklatuarekin irisgarria, baina araudiari buruzko 3.000 hitzeko orri baten amaieran kokatua. 2.1.1 Teklatua eta 4.1.2 Izena, funtzioa eta balioa betetzen ditu. Hala ere, pantaila-irakurgailua erabiltzen duen pertsona batek minutuak behar ditu hura aurkitzeko, eta desgaitasun kognitiboa duen pertsona batek lehenago amore ematen du. Desgaitasuna duten erabiltzaileei neurriz kanpo eragiten dien erabilgarritasun-arazo bat da: irisgarritasuna eta erabilgarritasuna ukitu egiten dira.
Diseinu unibertsala: hasieratik denentzat pentsatzea
Diseinu unibertsala (edo design for all, pertsona guztientzako diseinua) diseinu-filosofia bat da, ez betekizun multzo bat. Ronald Mace arkitektoak sortu zuen terminoa laurogeiko hamarkadan, eta haren zazpi printzipioak, 1997an Ipar Carolinako Estatu Unibertsitatean berak zuzentzen zuen lantalde batek formulatuak, eraikin bati zein aplikazio bati aplikatzen zaizkio:
- Erabilera bidezkoa: gaitasun anitzeko pertsonentzat erabilgarria.
- Erabilera malgua: hobespen eta trebetasun desberdinetara egokitzen da.
- Erabilera sinplea eta intuitiboa: aurretiko esperientziarik gabe ulertzen erraza.
- Informazio hautemangarria: eraginkortasunez komunikatzen du, baldintzak edo gaitasun sentsorialak edozein direla ere.
- Erroreekiko tolerantzia: nahi gabeko ekintzen arriskuak minimizatzen ditu.
- Ahalegin fisiko txikia: erosotasunez eta nekerik gabe erabiltzen da.
- Sarbiderako eta erabilerarako tamaina eta espazio egokiak.
1/2013 Legegintzako Errege Dekretuak «diseinu unibertsala edo pertsona guztientzako diseinua» jasotzen du 2. artikuluan, eta honela definitzen du: inguruneak, prozesuak, ondasunak, produktuak, zerbitzuak, objektuak, tresnak, programak, gailuak edo erremintak pertsona guztiek, ahalik eta neurri handienean, egokitzapenik edo diseinu espezializaturik behar izan gabe erabil ditzaten moduan sortzeko edo proiektatzeko jarduera. «Egokitzapenik behar izan gabe» esaldia da funtsa: ez da bertsio berezi bat egitea, bertsio bakarrak denei balio izatea baizik.
Nola erlazionatzen diren hirurak
| Alderdia | Irisgarritasuna | Erabilgarritasuna | Diseinu unibertsala |
|---|---|---|---|
| Zer den | Betekizuna: desgaitasuna duten pertsonek produktua erabili ahal izatea | Ezaugarria: eraginkortasuna, efizientzia eta gogobetetzea | Ikuspegia: hasieratik aniztasunerako sortzea |
| Nola neurtzen den | WCAG / EN 301 549 (PDF, leiho berri batean irekitzen da) arauekiko adostasuna | Pertsonekin egindako probak, zereginen metrikak | Ez da neurtzen: prozesua bideratzen du |
| Noiz aplikatzen den | Legez derrigorrezkoa eremu askotan | Beti desiragarria | Sorkuntza-fasetik |
| Falta bada, arriskua | Bazterketa eta zehapena | Uztea eta frustrazioa | Adabakiak eta bertsio «bereziak» |
Diseinu unibertsala jarrera da; erabilgarritasuna, mundu osoarentzat bilatzen dugun emaitza; irisgarritasuna, «mundu oso» horrek desgaitasuna duten pertsonak barne hartzen dituela bermatzen duten betekizun egiaztagarrien multzoa. Talde on batek hirurekin lan egiten du: denentzat diseinatzen du, WCAGrekin egiaztatzen du eta pertsona anitzekin probatzen du.
Ohiko akatsa
Webgunearen «bertsio irisgarri» bereizi bat sortzea (testua soilik, diseinurik gabe), nagusia irisgarri egitearen alternatiba gisa. WCAGk «bertsio alternatibo betetzailea» gisa bakarrik onartzen du hori, baldintza zorrotzetan, eta, praktikan, bertsio horiek abandonatu egiten dira, zaharkituta geratzen dira eta erabiltzaileak bereizten dituzte. Diseinu unibertsalaren kontrakoa da.
Zer egin praktikan
- Sartu desgaitasuna duten pertsonak erabilgarritasun-probetan, ez amaierako auditoria batean bakarrik.
- Erabili WCAG gutxieneko egiaztapen-zerrenda gisa, baina ez gelditu hor.
- Lehenetsi irtenbide integratuak (denentzako azpitituluak dituen erreproduzigailu bat) irtenbide bereizien aldean (orri bat «gorrentzat»).
- Neurtu zereginak: zenbat pertsonak, zer teknologiarekin, lortzen dute prozesua amaitzea?
Probatu zuk zeuk
Eskatu zure webgunea ezagutzen ez duen inguruko pertsona bati (hobe adinekoa bada edo internet gutxi erabiltzen badu) zeregin erraz bat egiteko bertan, hala nola arreta-ordutegia aurkitzea edo inprimaki bat deskargatzea. Behatu lagundu gabe eta idatzi hiru gauza: lortzen duen (eraginkortasuna), zenbat denbora behar duen eta zenbat aldiz zalantza egiten duen (efizientzia) eta zer esaten dizun amaitzean (gogobetetzea). ISO 9241-11 arauaren hiru dimentsioak dira.
Laburpena
- Erabilgarritasuna: eraginkortasuna, efizientzia eta gogobetetzea erabiltzaile jakin batzuentzat (ISO 9241-11).
- Irisgarritasuna: erabiltzaile horien artean desgaitasuna duten pertsonak egotea; WCAGrekin egiaztatzen da.
- Diseinu unibertsala: egokitzapenik gabe denei balio dieten produktuak sortzea; ikuspegi bat da, 1/2013 LEDn jasoa.
- WCAG betetzea beharrezkoa da, baina ez nahikoa esperientzia ona izateko.
- Saihestu bertsio «bereziak»: txertatu irisgarritasuna produktu bakarrean.
Ikastaro honetako 4 ikasgai irakurri dituzu: ez itzazu galdu
Sortu zure kontua doan, gorde irakurri duzuna eta jarraitu ikastaroarekin, osorik:
- Ikasgai honetako testa (3 galdera), ikasitakoa egiaztatzeko
- Benetako orriekin egindako ariketa praktikoak
- Zure aurrerapena gordeta: utzi zenuen lekutik jarraituko duzu, edozein gailutatik
- Ikastaroaren egiaztagiria, orduekin, eta 1. mailako doako ziurtagiria azterketa gainditzen duzunean
Zure Google kontuarekin edo zure posta elektronikoarekin bakarrik sartzen zara. Ez duzu pasahitzik behar.